Flaptekst
In een afgelegen dorpje op Sicilië woont de 13-jarige Nilo Vasciaveo met z’n moeder en z’n tante. Vriendjes heeft hij niet, maar dat vindt Nilo niet erg. Officieel heeft zijn familie een marmerverwerkingsbedrijf, maar dat is slechts een dekmantel. Al van jongs af aan heeft zijn moeder hem ingeprent dat hun familie een geheime opdracht heeft: eeuwenlang zijn de Vasciaveo’s al de bewakers van iets fabelachtigs, iets wat leeft in hun badkamer.

Wanneer een mooie, vrijgevochten vrouw en haar dochter in hun dorpje neerstrijken, raakt het leven van de Vasciaveo’s uit balans. Bewaker zijn betekent ook dat je zelf gevangen bent. Iets wat Nilo niet langer kan verdragen, nadat hij voor het eerst de liefde heeft ontdekt.

Recensie
Niccolò Ammaniti maakte aan het begin van zijn carrière deel uit van het schrijversgezelschap ‘De jonge kannibalen’, die als uitgangspunt het schrijven van een nieuw soort literatuur had. Inmiddels is hij uitgegroeid tot een succesvol auteur en heeft hij diverse prijzen in de wacht gesleept. Zo ontving hij voor zijn in 2026 verschenen roman De bewaker, die hij schreef toen hij met de voortgang van een groots romanproject worstelde en hierdoor tot rust kwam en zichzelf herontdekte, de Premio Costa Smeralda, een Italiaanse literatuurprijs.

De protagonist in het verhaal is de dertienjarige Nilo Vasciaveo, die samen met zijn moeder en tante in het Siciliaanse dorpje Triscina woont. Voor de buitenwereld hebben de twee vrouwen een marmerverwerkingsbedrijf, maar de werkelijkheid is anders. Dit heeft voornamelijk te maken met een geheime opdracht die al eeuwenlang door de familie moet worden uitgevoerd: het bewaken van iets dat momenteel in hun badkamer verblijft. Als op een dag een graatmagere vrouw en haar dochter in het plaatsje arriveren, verandert het leven van de drie en raakt Nilo voor het eerst in de ban van de liefde.

Ammaniti staat niet bekend als een doorsnee-auteur, want in zijn boeken komen zo goed als altijd diverse bevreemdende en absurdistische situaties en omstandigheden voor, dus voor de lezer vergt dit vaak behoorlijk wat voorstellingsvermogen. In zijn nieuwste roman is het niet anders, omdat de neventaak van de gezusters Vasciaveo en hun twee Indiase assistenten dusdanig onvoorstelbaar en onrealistisch is dat je het verhaal eigenlijk niet serieus zou moeten nemen. Toch zit er meer achter die activiteit dan op het eerste gezicht lijkt. Met name vanwege de link met de Siciliaanse maffia – deze criminele organisaties is immers op het Italiaanse eiland ontstaan – en het feit dat de uitgevoerde verrichting symbool staat voor de angst die deze groepering inboezemt.

De gebeurtenissen, en dat zijn er nogal wat, worden zo goed als volledig vanuit het perspectief van de jonge Nilo verteld, maar door de manier waarop dit gebeurt, heb je absoluut niet in de gaten dat hij in feite nog steeds een kind is. Aan de andere kant is het te merken dat hij op weg is naar volwassenheid. Het proces dat hij daarbij doormaakt en de worstelingen en vertwijfelingen die daarmee gepaard kunnen gaan, komen over het algemeen goed naar voren. De jongen is in zekere zin ook een slachtoffer van zijn thuissituatie: hij heeft als gevolg van het geheime iets in de badkamer namelijk een erg beperkte vrijheid en daarom voelt hij zich weleens een gevangene in zijn eigen omgeving. Dit is niet uniek onder zijn leeftijdgenoten, dus hij is enigszins representatief voor velen van hen.

Ondanks de ogenschijnlijk zware thematiek houdt de auteur het in de regel tamelijk luchtig. Dit uit zich bijvoorbeeld in ettelijke bizarre en kolderieke scènes. Slechts sporadisch moet de lezer een klein beetje moeite doen om door een paar fragmenten heen te komen, vooral omdat die minder aansprekend zijn. Het is echter wel noodzakelijk dat deze (Grieks) mythologische gedeelten in het verhaal voorkomen, want ze zijn van wezenlijk belang voor de plot en de geheimzinnige bezigheden van de vrouwen. Je kunt zelfs concluderen dat dit min of meer de basis van het verhaal vormt. Naast deze oudheidkundige aspecten zijn er eveneens enkele eigentijdsere zaken te bespeuren, want het vervoermiddel waar Nilo op rijdt, is een fatbike en een van de personages profileert zich op het OnlyFans platform.

Hoewel dit boek een roman is, is het vooral genre-overschrijdend, want het heeft eveneens de kenmerken van een thriller, een coming of age en is in geringe mate zelfs speculatief. De bewaker, in een zeer verzorgde vertaling van Manon Smits, kan dit allemaal hebben, want de compacte roman, die een bijzonder, maar passend einde heeft, boeit van begin tot eind.

(Dit boek heb ik voor Hebban gerecenseerd.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Niccolò Ammaniti
Titel: De bewaker
ISBN: 9789048880652
Pagina’s: 208
Eerste uitgave: 2026

Flaptekst
Wanneer Erin op een ochtend de deur van hun appartement opent voor een collega-agent van haar man Danny, ziet ze de schok op het gezicht van de man. Erin draait zich om, om nog net te kunnen zien hoe Danny naar het balkon loopt en vanaf de vierde verdieping zijn dood tegemoet springt…

Achttien maanden later staat Erin terecht voor de moord op haar man. In de anderhalf jaar hiervoor is ze erachter gekomen dat Danny niet was wie ze dacht. Ze dacht dat hij perfect was, dat hun leven perfect was. Maar dit alles was gebouwd op de perfecte leugen.

Recensie
Jo Spain, een van de meest populaire auteurs van Ierland, heeft, net als veel van haar landgenoten, familie en vrienden die in het buitenland wonen. Dat iemand haar of zijn dierbaren niet kan bezoeken als ze in problemen zitten of als ze steun nodig hebben, heeft haar geïnspireerd tot het schrijven van haar in 2021 verschenen thriller The perfect lie (De perfecte leugen, 2022). Hoewel ze het boek al voor de covid-pandemie geschreven heeft, heeft ze het opgedragen aan degenen die zich ver van huis bevonden toen de epidemie de wereld angst aanjoeg.

De Ierse Erin woont al een paar jaar in de Verenigde Staten en is getrouwd met Danny, een rechercheur van de NYPD. Op een dag, het is nog vroeg, staat een collega van hem voor de deur en niet veel later springt haar man van het balkon op de vierde verdieping van hun appartement, wat hij uiteraard niet overleeft. Anderhalf jaar later staat Erin terecht voor de moord op haar man, maar in tussentijd is ze erachter gekomen dat hij zich tijdens hun huwelijk anders heeft voorgedaan dan hij in werkelijkheid was en dat al die tijd op een leugen was gebaseerd.

Het verhaal, dat spectaculair en veelbelovend begint, nieuwsgierig maakt en zich in verschillende jaren afspeelt, wordt voor het grootste deel verteld vanuit het perspectief van Erin, maar er zijn tevens enkele hoofdstukken waarin Ally, een proctor (toezichthouder) aan de Harvard universiteit, leidend is. Geruime tijd vraag je je af wat het onderlinge verband tussen beide verhaallijnen is en ongeveer halverwege blijkt wat de connectie is, hoewel er later in de plot nog een feit onthuld wordt dat een samenhang met beide subplots heeft. Ondanks de flitsende start wil het lange tijd niet vlotten en dreigt een en ander als een nachtkaars uit te gaan. Er gebeurt eigenlijk tamelijk weinig en hetgeen verteld wordt, bestaat voornamelijk uit allerlei persoonlijke perikelen van diverse personages. Voordat het écht langdradig wordt, zorgt de auteur – dit is prettig voor de lezer – voor een aantal onthullingen waardoor je wel bij de les blijft, maar die er niet voor zorgen dat het opzienbarend wordt.

De opbouw en de wijze waarop de gebeurtenissen in beeld worden gebracht, zorgen er grotendeels voor dat de spanning zo goed als achterwege blijft. Een enkel moment is er sprake van enige opwinding, maar dit soort momenten is te beperkt en pas in de eindfase krijg je als het ware een klein beetje waar voor je geld. Door af en toe gebruik te maken van cliffhangers en lichte wendingen is te zien dat Spain er wel het nodige aan doet om sfeer te creëren die een bepaalde beklemming moet veroorzaken. Zo nu en dan lukt haar dat ook en bij vlagen wil de lezer absoluut weten wat er exact aan de hand is en wat die leugens – dat daar sprake van is, is van meet af aan helder – zijn. Toch komt dit allemaal matig uit de verf waardoor de omstandigheden nogal tam overkomen en dat in zekere zin ook zijn. Het meest interessant zijn misschien nog wel de ondervragingen in de rechtbank, ofschoon de vonken er daar ook niet van af spatten.

Het uitgangspunt is in beginsel helemaal niet verkeerd, maar de uitwerking ervan is verre van optimaal. Er zijn soms situaties waarvan onduidelijk is wat die er toe doen, de lezer probeert wel te achterhalen wat er exact is gebeurd, maar kan door het ontbreken van aanwijzingen – ook al zouden die minimaal zijn – zijn vinger er maar niet achter leggen en op de leugen die er toe doet, wordt zo goed als geen nadruk gelegd. Daarom kan De perfecte leugen in wezen als een mislukt project worden beschouwd, alle goede bedoelingen van de auteur ten spijt.

Waardering: 2/5

Boekinformatie
Auteur: Jo Spain
Titel: De perfecte leugen
ISBN: 9789026159442
Pagina’s: 368
Eerste uitgave: 2022

Flaptekst
Er is geen stad die meer tot de verbeelding spreekt dan New York.
De stad is veel bezongen, veel besproken, maar zelden zo compleet en indrukwekkend beschreven als in deze roman. Als lezer begin je je wandeling door de geschiedenis van New York in de tijd van Peter Stuyvesant en volg je steeds enkele tot de verbeelding sprekende families, zodat je de stad zich door hun ogen ziet ontwikkelen tot wat die nu is. Wandel door Central Park, over Fifth Avenue en over de Brooklyn Bridge. Lees over het New York van de Indiaanse nederzettingen van Manhattan en het Nederlandse Nieuw-Amsterdam tot de Engelse overname, van de Onafhankelijkheidsoorlog, de grote beurskrach van 1929 en de bouw van het Empire State Building tot de nadagen van 9/11.
New York laat een onuitwisbare indruk achter.

Recensie
Er zijn niet veel steden ter wereld die enorm tot de verbeelding spreken, maar New York is daar zonder twijfel één van. Daarnaast is het, vanwege zijn veelomvattendheid, immensiteit en diversiteit eveneens een van de meest complexere steden die er op aarde zijn. De Brit Edward Rutherfurd (een pseudoniem van Francis Edward Wintle) vatte het idee op om over de geschiedenis van de nu grootste stad van de Verenigde Staten een roman te schrijven. Het boek met de vanzelfsprekende titel New York werd in 2009 uitgebracht en verscheen drie jaar later in een Nederlandse vertaling.

Het verhaal, dat in feite de bestaansgeschiedenis van New York is, begint in 1664, bestrijkt vervolgens een periode van een kleine vierenhalve eeuw, waarna het uiteindelijk eindigt in 2009. Dankzij het chronologische verloop is de lezer getuige van de groei van deze stad, die destijds als een kleine nederzetting begon en in al die tijd gestaag uitgroeide tot de metropool die het nu is. Door de manier waarop deze expansie beschreven wordt – de auteur heeft talloze waargebeurde feiten en namen van werkelijk bestaande personen in de roman verwerkt – krijg je een goed beeld van de ontwikkeling van New York, maar ook welke voor- en tegenspoed dit allemaal met zich meebracht.

In de proloog, dat eigenlijk het voorwoord is, vermeldt Rutherfurd dat dit boek bovenal een roman is. Het is er echter wel een die de werkelijkheid als achtergrond heeft. De vele personages zijn weliswaar fictief, maar zoals gezegd, geldt dit niet voor de grote hoeveelheid gebeurtenissen. Een aantal voorbeelden hiervan zijn de slavernij en de bijbehorende rassendiscriminatie, de Amerikaanse burgeroorlog, de massale emigratie naar de Verenigde Staten, de beurskrach van 1929 en de terroristische aanslag op het World Trade Center op 11 september 2001, die bij velen vast en zeker nog vers in het geheugen ligt. Het gevolg van dit alles is dat de lezer het boek niet als uitsluitend fictief beschouwt, ondanks dat alle karakters uit het brein van de auteur zijn ontsproten.

Hoewel het aantal personen dat in de roman voorkomt aanzienlijk is, draait het verhaal vooral om een aantal families, waarbij het geslacht Master het meest wordt gevolgd. Hun geschiedenis is er natuurlijk een van velen, dus in bepaald opzicht staan zij symbool voor al die anderen in een vergelijkbare sociale klasse. Dit is er overigens een van enorme rijkdom en daar wordt behoorlijk de nadruk op gelegd. Helaas gaat dat ten koste van het wel en wee van een aantal andere families, waaronder een Joodse, een Italiaanse en een slavengezin. Zij waren veel minder welgesteld en soms zelfs arm. Om tegenwicht te bieden, was het interessant geweest dat de auteur meer aandacht aan had besteed aan deze gezinnen en hun aanmerkelijk slechtere omstandigheden. Nu krijg je de indruk dat het vooral de rijken waren die de stad hebben gemaakt tot wat hij geworden is.

De schrijfstijl van de auteur is vlot en toegankelijk, waardoor de op het oog informatievere gedeelten verre van eentonig of saai zijn. De belevenissen en/of wetenswaardigheden van de diverse families zijn boeiend en vervelen nergens. Sterker nog, met een aantal van hen leef je zelfs mee, terwijl je je aan enkele anderen wel hebt kunnen storen. Dit is in zekere zin wel een goed teken, want dat houdt vaak in dat je helemaal opgaat in het verhaal. Rutherfurd heeft dit zonder meer kunnen bereiken en dat maakt dat New York een intrigerende roman is die een grondig en overzichtelijk indruk geeft van de totstandkoming van de huidige wereldstad.  

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Edward Rutherfurd
Titel: New York
ISBN: 9789026129476
Pagina’s: 800
Eerste uitgave: 2012

Flaptekst
De 34-jarige Ellis is op weg naar Nederland als ze instort en op de spoedeisende hulp van een Frans ziekenhuis terechtkomt. Het is er chaotisch en overvol, en Ellis is helemaal alleen. Gelukkig ontfermt kamergenote Sophie zich liefdevol over haar. Als Ellis uit het ziekenhuis ontslagen wordt, biedt Sophie zelfs aan haar bij haar thuis te verplegen. Maar Sophies beweegredenen zijn niet zuiver. Ellis komt terecht in een nachtmerrieachtige rollercoaster waaruit ontsnappen onmogelijk lijkt.

Recensie
Na een schrijfproces van twee jaar bracht Esther Verhoef in april 2025 haar jongste thriller Het huis met de palm uit. Voor dit boek, waarvan gezegd wordt dat dit misschien wel haar meest verrassende is, heeft ze zich deels laten inspireren door een half vervallen jachtslot in de Dordogne. Van het verlaten gebouw, gelegen op een open plek met bossen eromheen, kreeg ze toen de rillingen. Op dat moment wist ze ook dat het pand ooit in een van haar verhalen zou voorkomen.

In plaats van in Nederland komt Ellis, nadat ze op een treinperron in elkaar is gezakt, op de drukke en chaotische spoedeisende hulp van een Frans ziekenhuis terecht. Ze kent hier niemand, maar na haar operatie maakt ze kennis met Sophie, met wie ze een goede klik lijkt te hebben. De vrouw biedt aan om Ellis na ontslag uit het ziekenhuis bij haar thuis te laten herstellen. Al snel blijkt dat Sophie hier haar eigen duistere redenen voor heeft en vanaf dat moment moet Ellis er alles aan doen om uit handen van de Française te blijven.

Een van de meest positieve aspecten van dit boek is dat het bijzonder vlot leest en je het daarom erg snel uit hebt. Misschien maar goed ook, want het verhaal zelf maakt namelijk zo goed als geen indruk en daarom is deze thriller er een om zo snel mogelijk te vergeten. De spanning die voor dit genre onontbeerlijk is, is praktisch afwezig. Er zijn slechts enkele situaties die de lezer enigszins het gevoel geven een spannend boek te lezen. Voor het overige is het een tamme bedoening, te beginnen bij een nogal langdurige uiteenzetting van de omstandigheden waarin Ellis zich bevindt en de belabberde toestand op (en van) de spoedeisende hulp. Hierna kabbelt de plot rustig verder, hoewel de lezer meteen in de gaten heeft dat Sophie iets duisters over zich heeft. Omdat de lezer feilloos doorziet wat haar plannen zijn en wat ze doet om die te verwezenlijken, kan de auteur hem absoluut niet verrassen.

Door middel van talloze flashbacks krijg je een goed beeld van protagonist Ellis; zij is derhalve naar behoren uitgewerkt. De terugblikken zorgen er tevens voor dat je meer inzicht krijgt in haar handel en wandel, maar veel empathie en sympathie roept ze ondanks haar problematiek niet op, ofschoon het wel lukt om enig begrip voor haar gedragingen op te brengen. De andere personages waar aandacht aan wordt besteed, zijn overwegend oppervlakkig en spreken in het geheel niet aan; de enige die genegenheid verdient, is de hond Paco.

Omdat er in de loop van de plot behoorlijk wat gebeurt, is het tempo overwegend hoog. Ook zijn er diverse wendingen, maar omdat de lezer het merendeel daarvan al ziet aankomen en ook nog eens een vermoeden heeft hoe een en ander afloopt, hebben ze niet het beoogde effect. Slechts sporadisch loopt het anders dan verwacht, maar dergelijke twists zijn op één hand te tellen. Wanneer zich zoiets voordoet, is het zowaar een klein beetje spannend en helaas van veel te korte duur. Verhoef laat wel zien dat ze een verhaal kan vertellen en op haar schrijfstijl valt eveneens weinig aan te merken. Deze is verzorgd en toegankelijk. Af en toe is de opbouw verwarrend, wat veroorzaakt wordt door onduidelijkheid over de periode waarin een bepaalde scène zich afspeelt. De overgang van heden naar verleden (of andersom) is dan verre van helder waardoor het voor de lezer ietwat schimmig wordt.

Het huis met de palm bevat een aantal onwaarschijnlijkheden en ongeloofwaardigheden, maar het eind slaat werkelijk alles. De dan geschetste omstandigheden zijn in feite te bizar voor woorden en je kunt je in het geheel niet voorstellen dat iets dergelijks in de westerse wereld voor kan komen. Hierdoor, maar ook door de overige tekortkomingen, kan deze thriller beslist niet overtuigen. Verhoef kan vele malen beter!  

Waardering: 2/5

Boekinformatie
Auteur: Esther Verhoef
Titel: Het huis met de palm
ISBN: 9789044658811
Pagina’s: 400
Eerste uitgave: 2025

Flaptekst
Xavier Radek, woonachtig in Basel, is een jongeman met een missie: hij wil meer weten over het lijden van de joden. Daarom besluit hij de ‘vijanden van het geluk’ te gaan troosten. Hoewel zijn ouders Xaviers gedrag afdoen als een puberale stoornis, raakt hij bevriend met Awromele, zoon van een rabbijn, die hem adviseert Jiddische lessen te nemen en zich te laten besnijden.

Na een problematische besnijdenis raakt Xavier volledig overtuigd van zijn messianistische aspiraties: hij gaat schilderen en vertrekt met Awromele naar het Venetië van het Noorden, alwaar hij zich aanmeldt bij de Rietveld Academie. Awromele vindt werk als vakkenvuller bij Albert Heijn. Dan trekken ze verder, dwars door de Europese woestijn naar het beloofde land…

Recensie
De toenmalige uitgever van Arnon Grunberg wilde dat hij iets zou schrijven voor de Jiddische Bibliotheek, maar eigenlijk voelde de auteur daar niet zo heel veel voor. Toch ging hij er, na lang aandringen, mee akkoord en dat leidde ertoe dat in 2004 De joodse messias werd uitgebracht en al snel allerlei lovende recensies kreeg. Het idee voor de protagonist kreeg hij in Marokko, toen hij een fotograaf uit Basel ontmoette die aan de Rietveld Academie in Amsterdam had gestudeerd en vertelde dat zijn grootvader een SS’er was.

Het personage waar het om gaat, is de nog jonge Xavier Radek. Hij woont in het Zwitserse Basel en heeft zichzelf ten doel gesteld om meer over het lijden van de joden te weten te komen en hen vervolgens te gaan troosten. Op een dag sluit hij  vriendschap met Awromele, de zoon van een rabbijn en neemt hij zich voor Jiddisch te leren en zich te laten besnijden. De ingreep gaat niet zoals het moet, maar Xavier laat zijn ideaal niet los. Beiden verhuizen naar Amsterdam en komen uiteindelijk in het beloofde land Israël terecht.

Na het lezen van deze roman kun je eigenlijk niet anders dan stellen dat dit voor een groot deel een bevreemdend boek is. Dit komt onder andere door de behoorlijk afwijkende personages, de vele bizarre, ongewone en opmerkelijke omstandigheden en de loop die het verhaal aanneemt. Werkelijk niemand is normaal en van geen enkele situatie kan de lezer zich voorstellen dat die zich ooit in de echte wereld heeft voorgedaan of zelfs maar zou kunnen voordoen. Toch zijn de talloze onderwerpen die Grunberg in de plot heeft verwerkt absoluut niet ondenkbeeldig, want – om er maar een paar te noemen – homofilie, zelfmutilatie en psychische problematiek zijn van alledag en zijn in de werkelijke maatschappij uiteraard niet weg te denken. Eigenlijk heeft de roman, ruim twintig jaar na verschijnen, nog steeds iets actueels waardoor je hem in feite als tijdloos of als ‘evergreen’ kunt beschouwen.

Hoewel Xavier Radek het personages is waar het allemaal om draait, brengt de auteur een groot aantal anderen onder de aandacht van de lezer. De belangrijkste daarvan is Awromele Michalovitz, die een grote invloed heeft op het reilen en zeilen van Xavier. Omdat er tamelijk veel over iedereen wordt verteld, krijg je een goede indruk van allen en merk je dat de een nog vreemder is dan de ander. Desondanks is het onmogelijk je je aan een van hen te storen. Natuurlijk hebben ze allemaal hun hebbelijkheden, maar stuk voor stuk komen ze ermee weg, vooral omdat dit ze uniek en intrigerend maakt. Los van hun karakterisering vraag je je bij een enkeling wel af wat hun rol in het geheel is. Behalve die in een bepaalde scène, waarvan sommige overigens ook overbodig lijken, hebben ze verder geen toegevoegde waarde in het verhaal.

Vanaf de allereerste bladzijde weet Grunberg de lezer aan zich te binden. Dit komt onder andere door zijn meeslepende schrijfstijl, die ondanks de thema’s absoluut niet zwaar of gewichtig is. Met regelmaat van de klok – of misschien wel meer dan dat – voert humor de boventoon en zijn absurde taferelen niet van de lucht. Het aantal ontwikkelingen is verbazingwekkend groot en daardoor ben je continu nieuwsgierig naar de voortgang van de gebeurtenissen. Uiteindelijk wordt het in de eindfase aanzienlijk buitenissig en, hoewel enigszins aangedikt, hoeven situaties als daarin beschreven worden op het wereldtoneel niet fictief te zijn. Zeker in het laatste gedeelte van de roman springt de auteur zo nu en dan van de hak op de tak en gaat de ene (korte) scène plotseling over naar de andere. Dit lijkt verwarrend, maar het kan niet anders uitgelegd worden dan dat hij dit met reden doet, om te laten zien hoe het met diverse personages gaat.

Alles bij elkaar genomen is De joodse messias een fascinerende vertelling met zonderlinge figuren en krankzinnig aandoende omstandigheden. Grunberg krijgt het in ieder geval opnieuw voor elkaar de lezer continu te boeien.  

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Arnon Grunberg
Titel: De joodse messias
ISBN: 9789048835010
Pagina’s: 512
Eerste uitgave: 2004

Flaptekst
Op een koude decemberdag in 1938 wordt de vijfjarige Samuel Adler door zijn moeder op een kindertransport naar Engeland gezet. In de Kristallnacht een maand eerder hadden de nazi’s het appartement in Wenen waar het joodse gezinnetje Adler zo gelukkig was, kort en klein geslagen. Zijn vader is verdwenen, zijn moeder komt Oostenrijk niet meer uit. Samuel zal zijn ouders nooit meer zien. In Engeland wordt hij opgevangen door een kinderloos echtpaar, dat hem liefdevol begeleidt naar volwassenheid. En wanneer hij vijfendertig is, emigreert Samuel naar San Francisco, om er violist bij een symfonieorkest te worden.

Vele jaren later, in 2019, vluchten de zevenjarige Anita Díaz en haar moeder voor het geweld in El Salvador naar de Verenigde Staten. Maar aan de grens worden ze van elkaar gescheiden. Haar moeder wordt teruggestuurd en het meisje blijft alleen achter in een smerig opvangkamp. Daar ontfermt Selena Durán, een jonge maatschappelijk werkster, zich over Anita en weet een veilig thuis voor haar te vinden, bij Samuel Adler. Voor Samuel is het alsof de geschiedenis zich herhaalt. Met alles wat in zijn vermogen ligt, ondersteunt hij de pogingen van Selena om Anita’s moeder op te sporen. Samen met de jonge advocaat Frank Angileri begint Selena aan een reis die hen met het geweld tegen migranten en vrouwen confronteert.

Recensie
Medio 2023 verscheen De wind kent mijn naam, het alweer achtentwintigste boek van de Chileense auteur Isabel Allende. Voor deze roman liet ze zich inspireren door nieuwsberichten en foto’s over de systematische scheiding van vluchtende kinderen en hun ouders aan de zuidgrens van de Verenigde Staten. Tegelijkertijd moest ze denken aan het kindertransport tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen duizenden Joodse kinderen naar Engeland werden gestuurd om uit handen van de nazi’s te blijven en vervolgens nooit meer met hun ouders herenigd werden of konden worden.

Dit laatste gebeurt in december 1938 ook met de dan vijfjarige Samuel Adler nadat een maand eerder het appartement waar hij met zijn ouders woont door de nazi’s volledig gesloopt werd. Als hij in Engeland is, groeit hij op bij een kinderloos echtpaar en op zijn vijfendertigste emigreert hij naar San Francisco, waar hij als violist bij een symfonieorkest aan de slag kan. Tientallen jaren later ontfermt hij zich over het blinde meisje Anita, die met haar moeder El Salvador ontvlucht is, maar aan de grens van haar gescheiden werd. Hierna biedt hij zijn hulp aan bij het vinden van haar moeder.

De geschiedenis begint aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog en de dan heersende omstandigheden en beangstigende en bedrukkende sfeer komen bijzonder goed tot uiting. De lezer wordt als het ware meegenomen naar die zwarte periode en kan zich derhalve voorstellen hoe men, en dan met name de Joodse bevolking, gevoeld moet hebben. Veel later in de plot besteedt Allende ruim aandacht aan de vluchtelingenproblematiek en ook dit onderwerp doet wat met je, omdat de auteur diverse voorbeelden geeft van de schrijnende en mensonterende situaties waar migranten mee te maken krijgen en die ze moeten ondergaan. Door deze thema’s, waarvan de laatste nog immer actueel is, is de roman bijzonder realistisch, ondanks dat het verhaal zelf in feite fictief is.

Het overgrote deel van de plot wordt verteld vanuit de perspectieven van de personages Samuel Adler, Leticia Cordero en Anita Díaz en bestrijken verschillende tijdvakken. Op het eerste gezicht lijken de ervaringen van de drie niets met elkaar te maken te hebben, maar de gebeurtenissen verlopen zodanig dat ze op een gegeven moment op een mooie manier samenkomen. Het trio heeft één grote overeenkomst, namelijk dat ze alle drie als kind moesten vluchten. Vervolgens wordt er behoorlijk veel over hun leven onthuld, waardoor je niet alleen ruim voldoende over hen te weten komt, maar eveneens geconfronteerd wordt met het feit dat een vlucht, ze zeker ook de aanleiding daartoe, voor kinderen erg veel impact heeft en waar ze nog jarenlang last van kunnen hebben.

Omdat het verhaal een periode van ongeveer tachtig jaar bestrijkt en er derhalve veel te vertellen valt, ligt het tempo tamelijk hoog. Verder leest de roman, ondanks de beladen thematiek, vlot en vlieg je er als het waar doorheen. De ene keer gaat Allende dieper op een kwestie in dan de andere keer, maar eigenlijk heb je nergens het gevoel dat het te veel of te weinig is. Er wordt in ieder geval genoeg verteld om de lezer een gedegen beeld te geven van de verschillende omstandigheden, die afwisselend keihard, emotioneel of mooi zijn. Na afloop kun je feitelijk niets anders dan concluderen dat De wind kent mijn naam van begin tot eind weet te boeien en dat het noodgedwongen ontvluchten van je thuisland van alle tijden is.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Isabel Allende
Titel: De wind kent mijn naam
ISBN: 9789028453111
Pagina’s: 288
Eerste uitgave: 2023

Flaptekst
Na een bliksemcarrière bij de Metropolitan Police in Londen, keert Kaia Schouten plotseling terug naar Nederland. Haar laatste grote zaak, de traumatische vermissing van de jonge Meryl Hayes, bleef onopgelost en achtervolgt haar nog altijd.

Nu, jaren later, zet een gruwelijke vondst tijdens een moordonderzoek de verdwijning van Meryl in een compleet ander licht. De Londense politie is vastgelopen en schakelt Kaia’s hulp in. Ze wordt gedwongen haar verleden onder ogen te zien, en wat een onopgeloste vermissingszaak leek, blijkt onderdeel van een duister geheim dat jarenlang verborgen is gebleven.

Recensie
Voormalig rechercheur Dana Smit debuteerde als auteur in 2022 met de thriller Zonder schuld, die destijds goed werd ontvangen en waarin profiler Hazel Kramer de protagonist is. Nu, vier jaar later, verscheen haar derde boek Wat we vergeten (2026) en daarin introduceert ze een nieuw hoofdpersonage: Kaia Schouten, die acht jaar bij de Londense Metropolitan Police heeft gewerkt, maar na haar laatste grote zaak plotseling naar Nederland terugkeerde.

Ondertussen is het zeven jaar later en de politie in Londen krijgt te maken met een moord die in verband lijkt te staan met de verdwijning van de jonge Meryl Hayes. Omdat de recherche geen aanknopingspunten heeft, wordt Kaia gevraagd om hen behulpzaam te zijn, vooral ook omdat de moeder van Meryl Nederlandse is en ze beter met haar kan communiceren. Ze stemt toe, maar tijdens het onderzoek wordt ze met haar verleden geconfronteerd en ook dat dit er de aanleiding van was dat ze bij de recherche vertrok.

Het verhaal wordt zo goed als volledig verteld vanuit het perspectief van Kaia Schouten, maar er zijn verschillende intermezzo’s waarin – eenmalig – enkele andere personages die van wezenlijk belang zijn voor de gebeurtenissen hun persoonlijke impressie op omstandigheden en/of situaties geven. Deze opzet zorgt ervoor dat de lezer een volledig beeld voorgeschoteld krijgt en bepaalde dingen van twee kanten kan bekijken en eventueel beoordelen. Omdat de meeste aandacht dus naar de voormalig rechercheur uitgaat, kom je tamelijk veel over haar te weten. Aanvankelijk geeft Smit nog niet eens zo heel erg veel over haar prijs en door wat er wél onthuld wordt, heb je zo nu en dan de indruk dat dit boek een tweede deel van een serie is, terwijl je eigenlijk wel beter weet. Dit is uiteraard een bewuste keuze, want hierdoor ben je regelmatig nieuwsgierig naar het verleden van deze jonge vrouw. In de loop van de plot komt daarover steeds meer naar de oppervlakte en uiteindelijk kun je haar én sommige van haar gedragingen goed plaatsen.

Ondanks een bizarre vondst bij het slachtoffer is het in het begin nog relatief rustig, maar niettemin interessant. De komst van Kaia heeft tot gevolg dat er een enigszins geladen en ogenschijnlijk vijandelijke sfeer heerst, met name tussen haar en haar leidinggevende Kahir Nadar, maar dit staat niet in de weg dat ze zich vol overgave op het onderzoek stort. Hierin doen zich allerlei ontwikkelingen voor waardoor de lezer herhaaldelijk op het verkeerde been wordt gezet en de spanning geleidelijk aan toeneemt. Dat diverse hoofdstukken ook nog eens met een cliffhanger eindigen is zonder meer een pré, want hierdoor word je als het ware gestimuleerd om door te blijven lezen; je wilt immers toch te weten komen hoe de werkzaamheden vorderen en of er nog onbekende feiten naar voren komen.

De schrijfstijl van Smit is vlot, levendig, eigentijds en zorgvuldig. Hoewel de gebeurtenissen zich maar in een paar dagen afspelen, lijkt die periode vele malen langer. Dit komt onder meer door het hoge tempo, maar eveneens omdat zich behoorlijk veel voordoet. Aan alles is te merken dat de auteur ervaringsdeskundige is, want het reilen en zeilen bij de recherche is zodanig beschreven dat de lezer hier geen vraagtekens bij hoeft te zetten. Het geheel komt zeer realistisch over en dit is mede een gevolg van een aantal maatschappelijke problemen die in het verhaal zijn verwerkt. Denk hierbij onder andere aan huiselijk geweld, verkrachting of corruptie bij de politie. Daarnaast komt ook goed naar voren wat de mentale gevolgen zijn van enkele van deze misdragingen.

Al met al is Wat we vergeten een goed geconstrueerde thriller met een gezonde dosis spanning, maar waarin het niet alleen om de misdaad draait. Smit laat namelijk tevens zien dat de personages ook maar ‘gewone mensen’ zijn en eigenschappen hebben die bij velen van ons voorkomen.

(Dit boek heb ik voor Hebban gerecenseerd.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Dana Smit
Titel: Wat we vergeten
ISBN: 9789401627450
Pagina’s: 416
Eerste uitgave: 2026

Flaptekst
Tot de dag van het Drama waren er twee families Goldman: de Goldmans-uit-Baltimore en de Goldmans-uit-Montclair. De Goldmans-uit-Montclair, waarvan Marcus Goldman deel uitmaakt, zijn een middenklassengezin dat in een klein huis in Montclair woont. De Goldmans-uit-Baltimore vormen een welvarend gezin dat in een luxe villa in een rijke buitenwijk van Baltimore woont. Voor hen koestert Marcus een grenzeloze bewondering.

Acht jaar na het Drama besluit Marcus de geschiedenis van zijn familie te vertellen en blikt hij terug op de lotgevallen van de Goldmans-uit-Baltimore, op zijn dierbare neven Hillel en Woody en hun buurmeisje Alexandra. Al voor het Drama zich ontvouwde begon het vernis van de Baltimore-Goldmans langzaam scheurtjes te vertonen. Totdat alles op een dag instortte. En sindsdien wordt Marcus voortdurend door één vraag geplaagd: wat is er nu echt met de Baltimores gebeurd?

Recensie
In 2016 verscheen de Nederlandse vertaling van Het boek van de Baltimores van Joël Dicker en is het tweede deel van de trilogie rond schrijver Marcus Goldman. De voorbereiding voor deze roman nam negen maanden in beslag en vervolgens heeft de auteur anderhalf jaar over het schrijven ervan gedaan. Opmerkelijk is dat hij niet één idee had dat hij wilde uitvoeren, maar verschillende en uiteindelijk heeft hij ze allemaal samengebracht tot één geheel.

Op 24 november 2024 vond binnen de Goldman-familie – de ene uit Baltimore, de andere uit Montclair – een voorval plaats dat het Drama genoemd wordt. Marcus maakt deel uit van het middenklassegezin uit Montclair, maar voelt zich op jonge leeftijd steeds meer verbonden met de Baltimores, die veel welgestelder zijn. Acht jaar later kijkt hij middels een verhaal terug op het wel en wee van de gehele familie Goldman, waaronder zijn neven Hillel en Woody, maar ook hun buurmeisje Alexandra. Hierbij komt één vraag telkens bovendrijven: wat is er écht in het leven van de Baltimores gebeurd?

De korte proloog, waarin in de eerste twee zinnen aangekondigd wordt wat er de komende jaren met neef Woody staat te gebeuren, zorgt meteen al voor een aanslag op de nieuwsgierigheid van de lezer. Daarnaast bevat de inleiding eveneens een beknopte dialoog tussen protagonist Marcus en zijn oom Saul waar iets dreigends van uitgaat. Beide elementen roepen een bepaalde spanning op waardoor je eigenlijk al meteen volop in het verhaal zit, ondanks dat dit feitelijk nog moet beginnen. Vervolgens wisselt de plot tussen het heden en het verleden, met name om duidelijk in beeld te krijgen wat er op Thanksgiving 2004 plaatsgevonden heeft en dat door Marcus het Drama wordt genoemd. Omdat de gebeurtenissen in de vele flashbacks een overwegend chronologisch verloop hebben, kom je aanzienlijk veel over de familie Goldman te weten, waarbij logischerwijs de aandacht grotendeels uitgaat naar de Baltimore-tak.

Hoewel het verhaal en de aangelegenheden enkel en alleen door Marcus Goldman worden verteld, zijn er meer dan voldoende gedeelten waarin de overige karakters in het voetlicht komen te staan waardoor het lijkt dat zij aan het woord zijn. Dit komt uitsluitend door de manier waarop Dicker de plot heeft ingekleed, want het is uitsluitend de vertelling van Marcus. Het komt er dus min of meer op neer dat wat hij vertelt een verhaal in een verhaal is. Door deze opzet komt de lezer overigens behoorlijk veel over de personages te weten, maar eveneens over de omstandigheden waarin en/of waaronder ze wonen en leven, hoe de familie Goldman met elkaar omgaat, wat er allemaal gebeurd is en hoe de onderlinge verhoudingen werkelijk waren en zijn. Omdat de auteur daar geleidelijk aan steeds meer van prijsgeeft, blijft er continu iets te raden over. Als gevolg daarvan is er in wezen ook een voortdurende spanningsboog en wil de lezer het liefst zo snel mogelijk weten wat zich allemaal heeft voorgedaan en wat zich nog gaat voordoen.

De schrijfstijl van Dicker is erg toegankelijk, levendig en beeldend. Als lezer heb je er geen enkele moeite mee de vele situaties voor je te zien, zoals bijvoorbeeld een zieke vriend van de drie neven die door hen in een kruiwagen vervoerd wordt. Verder komen de diverse emoties eveneens goed over en zo nu en dan worden ze zelfs op de lezer overgebracht. Omdat er bij de Goldmans tamelijk veel aan de hand is, is het aantal wendingen aanzienlijk en dat leidt regelmatig tot verrassingen. Onder andere daarom is het al boeiend om hun lotgevallen met veel interesse te blijven volgen. Alles bij elkaar genomen hebben zowel Marcus als Dicker prima werk geleverd en is Het boek van de Baltimores van begin tot eind intrigerende geschiedenis over een familie waarin de tragiek zich langzaam maar gestaag opstapelt. 

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Joël Dicker
Titel: Het boek van de Baltimores
ISBN: 9789403131740
Pagina’s: 448
Eerste uitgave: 2016

Flaptekst
Kleine gemeenschappen zijn snel boos en vergeven langzaam. Arlo Hackett verwacht dan ook geen vergeving als hij na zijn gevangenschap terugkeert naar zijn ouderlijk huis in Yulara, een dorp op een kruispunt van de Great Southern Road. Twaalf jaar geleden werd zijn broer Luke veroordeeld voor een verschrikkelijke misdaad, en hijzelf voor medeplichtigheid.

Zijn terugkeer in het oude goudzoekersdorp doet de haat en agressie weer oplaaien, bij Arlo komen daarentegen herinneringen boven aan de mensen van wie hij hield, en die hij niet kon redden. De inwoners van Yulara willen dat Arlo zo snel mogelijk verdwijnt, maar elke poging daartoe brengt hem een klein stukje dichter bij wat er jaren geleden werkelijk is gebeurd.

Recensie
Michael Robotham heeft al meer dan twintig jaar wereldwijd succes als thrillerauteur en zijn nieuwste uitgave Vertel me iets wat waar is (2026) zal ongetwijfeld opnieuw hoge ogen gooien. Hij begon overigens al in 1982 met het schrijven van dit boek, maar liet het manuscript decennialang in zijn bureaula liggen. Daarnaast is dit pas de eerste keer dat een van zijn verhalen zich in diens thuisland Australië afspeelt. Het decor, het fictieve plattelandsplaatsje Yulara, is gebaseerd op het kleine stadje waar de auteur op de lagere school zat en daarom komen sommige scènes overeen met die uit zijn jeugd.

De hoofdpersoon in het verhaal is de eind dertiger Arlo Hackett, die na een gevangenisstraf van twaalf jaar terugkeert naar het plaatsje waar hij is opgegroeid. Hij is destijds veroordeeld voor medeplichtigheid aan de moord op een zeventienjarig meisje; een misdaad waar zijn broer Luke van beschuldigd is. De inwoners van Yulara vergeten niet snel en zijn bepaald niet gelukkig met zijn komst naar het slaperige gehucht en hoe langer hij blijft, hoe heviger de vijandigheid wordt. Bij Arlo komen echter steeds meer herinneringen bovendrijven en langzaam maar zeker krijgt hij een beter beeld van wat er toen werkelijk is gebeurd.

Hoewel de enigszins onheilspellende proloog niets aan de verbeelding overlaat en de lezer absoluut nieuwsgierig maakt naar de toedracht van het tafereel dat daarin beschreven wordt, neemt Robotham – dit doet hij vaker is zijn boeken – er de tijd voor om de spanning tot volle wasdom te laten komen. Toch is er al vrij snel wel degelijk sprake van dreigende omstandigheden, want vanaf het moment dat Arlo Hackett zich na zijn vrijlating uit de gevangenis weer in zijn geboortedorp heeft gevestigd, is het er niet meer hetzelfde en wordt hij er praktisch door iedere bewoner met de nek aangekeken en lijkt zijn verblijf niet meer zo veilig als voorheen. Zelf is hij er betrekkelijk relaxt onder, maar zijn aanwezigheid zorgt voor de nodige beroering, waardoor je zijn handel en wandel voortdurend met veel interesse blijft volgen.

De belangrijkste personages zijn sowieso een van de sterkste aspecten van het verhaal en het kan daarom niet anders dan dat je een zwak voor hen hebt. Omdat er behoorlijk wat aandacht aan hen besteed wordt, leer je hen goed kennen en kun je hen in feite ook naar behoren karakteriseren. Waar het boek zich eveneens in onderscheidt, is de sfeer die in Yulara heerst, zowel in het plaatsje zelf als bij de verschillende inwoners. De auteur is er een meester in om de juiste toonzetting neer te zetten en om bij de lezer de daarbij voorkomende emoties op te roepen. Je wordt bijvoorbeeld verdrietig als een situatie daar bij wijze van spreken om vraagt, of ontroerd als dit bij een scène past. Kortom, Robotham is ditmaal heel erg mensgericht.

Tijdens Arlo’s speurtocht naar de waarheid rond de moord op het jonge meisje én de beschuldiging van zijn broer komen steeds meer geheimen naar de oppervlakte die stukje bij beetje worden onthuld. Ondanks het ontbreken van een zinderende spanning en een moordend tempo is het aantal ontwikkelingen ruim voldoende en als gevolg daarvan heerst er eigenlijk een continue geladenheid die toereikend is om de aandacht van de lezer niet te laten verslappen. Andere factoren die hier debet aan zijn, zijn enkele maatschappelijke thema’s die in het verhaal verwerkt zijn. Denk hierbij onder andere aan huiselijk geweld, onnodig geweld door de politie of ontwikkelingsachterstand.

Vertel me iets wat waar is, dat goed en sfeervol vertaald is door Daniëlle Stensen, is geen uitgesproken thriller, vooral omdat het boek eveneens kenmerken van een roman vertoont. Desalniettemin weet Robotham zonder meer te overtuigen en laat hij andermaal zien dat hij een begenadigd verhalenverteller is die de juiste snaar weet te raken.

(Dit boek heb ik voor Hebban gerecenseerd.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Michael Robotham
Titel: Vertel me iets wat waar is
ISBN: 9789403140759
Pagina’s: 432
Eerste uitgave: 2026

Flaptekst
Na een mysterieuze stroomuitval in Helsingborg worden Fabian Risk en zijn collega’s geconfronteerd met ogenschijnlijk onverklaarbare zaken. Zaken waarin getuigen zich vreemd gedragen en niets lijkt te kloppen. Midden in de chaos neemt een oude vriendin van Fabian contact met hem op: haar dochter is vermist. Tijdens zijn zoektocht naar het meisje begint Fabian een patroon te ontdekken. Maar wat ziet hij over het hoofd?

Recensie
In principe zou De laatste spijker (2023) het slotdeel van de succesvolle serie rond rechercheur Fabian Risk zijn, maar omdat Stefan Ahnhem, die overigens nooit heeft aangegeven uit hoeveel delen de reeks zou bestaan, het tijd vond hem opnieuw aan het werk te zetten, keert de politieman terug in het in 2026 verschenen zevende deel: Generatie nul, dat zich tien jaar na de vorige gebeurtenissen afspeelt.

Deze keer wordt Helsingborg opgeschrikt door een grote en onverklaarbare stroomstoring. Zodra dit ongemak verholpen is, wordt het rechercheteam waar Risk deel van uitmaakt geconfronteerd met verschillende vreemde zaken waarbij logische en voor de hand liggende redeneringen ver te zoeken zijn en getuigen zich merkwaardig gedragen. Dan neemt een vriendinnetje uit lang vervlogen tijden contact met hem op en vertelt hem dat haar dochter spoorloos is verdwenen. Fabian gaat aan de slag en komt tot de ontdekking dat er veel meer aan de hand is dan op het eerste gezicht lijkt.

Nadat het verhaal begint met een proloog die zich in 2000 afspeelt en zonder meer de nieuwsgierigheid van de lezer opwekt, maakt de plot een sprong van een kwart eeuw voorwaarts en bevind je je in het heden. In dat heden vind heel wat plaats, maar dat gaat wel geleidelijk aan, hoewel je dat in feite niet echt merkt, omdat de gebeurtenissen je zodanig te pakken hebben dat er van enig tijdsbesef zo goed als geen sprake meer is. Kortom, Ahnhem zorgt er opnieuw voor dat de lezer vanaf de eerste tot en met de laatste bladzijde bij alles en iedereen betrokken is, maar ook dat je je realiseert dat het heerlijk is dat Fabian Risk weer helemaal terug is.

Er zijn verschillende kortere verhaallijnen die op het eerste gezicht niets met elkaar en de belangrijkste verhaallijn te maken lijken te hebben, maar dat is slechts uiterlijke schijn, want er is in feite één groot verband en dat is dermate beangstigend en realistisch dat je er niet over na moet denken dat zoiets werkelijk gebeurt. Aanvankelijk lijkt het er overigens nog helemaal niet op dat deze gevoelens bij je opkomen, want ondanks de vreemde omstandigheden en de merkwaardige gedragingen van enkele personages is het in eerste instantie verhoudingsgewijs nog betrekkelijk rustig. Stukje bij beetje verandert dit en neemt het aantal ontwikkelingen toe en vinden er allerlei dingen plaats die meer en meer gaan intrigeren.

Ondanks dat dit het zevende deel van de serie is, kan dit boek uitstekend los van de voorgaande gelezen worden. De auteur refereert zo goed als niet naar wat zich eerder heeft voorgedaan en als dit toch een keer gebeurt, is dit niet dusdanig dat je de indruk krijgt iets te missen. Over de terugkerende personages wordt voldoende verteld om hen te kunnen plaatsen en heel globaal geeft Ahnhem belangrijke achtergrondinformatie waardoor de lezer een beter beeld krijgt van enkelen die geen prominente rol meer hebben. Interessant is dat er deze keer een paar nieuwe politiecollega’s worden geïntroduceerd. Dit zorgt voor een nieuwe dynamiek binnen het team waardoor niet alles bij het oude blijft.

Het tempo ligt over het algemeen tamelijk hoog en dit wordt onder andere veroorzaakt doordat zich erg veel voordoet. Mede hierdoor is er continu een bepaalde spanning, die aan het eind, met een spectaculaire ontknoping tot gevolg, zelfs aanzienlijk toeneemt. Ofschoon de zaak vanzelfsprekend wordt opgelost, blijven er desondanks een paar losse eindjes over waar geen antwoord op gegeven is. Wellicht dat dit in een eventueel vervolg gedaan wordt, want de auteur besluit Generatie nul, dat beslist een ‘must-read’ is, met een cliffhanger die alweer doet verlangen naar de volgende Fabian Risk.  

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Stefan Ahnhem
Titel: Generatie nul
ISBN: 9789044370607
Pagina’s: 576
Eerste uitgave: 2026