Auteursarchief: leeskees

Kleine helden – Almudena Grandes

kleine-helden
Beschrijving
Een volksbuurt in Madrid. Rijk en arm, jong en oud, singles en gezinnen, Spanjaarden en immigranten. Van een architect die plots werkloos is tot een gynaecologe die de strijd aangaat met de sluiting van haar ziekenhuis. Van een kapster die haar winst ziet slinken door het Chinese schoonheidssalon aan de overkant tot een succesvolle televisiejournaliste die haar leven binnenstebuiten gekeerd ziet… Zij hebben geen schuld aan de crisis, maar moeten haar wel dragen en er ondanks alles proberen bovenuit te stijgen. Elk op hun manier beleven de buurtgenoten bitterzoete momenten van onverwachte solidariteit, van verontwaardiging en woede maar ook van tederheid en doorzetten. Samen blazen ze hun buurt nieuw leven in.

Kleine helden is een hartverwarmende roman over durven opstaan en over kleine daden die het verschil maken. Een ontroerend portret van de gewone burger onder het juk van de crisis.

Recensie
Sinds Almudena Grandes in 1989 debuteerde met Episoden uit het leven van Lulu, een erotische roman, heeft ze elf romans en drie verhalenbundels geschreven. Ze is sindsdien een van de best verkopende auteurs van Spanje en heeft ook een aantal literaire prijzen op haar naam staan. Daarnaast schrijft ze regelmatig columns voor het dagblad El Pais en levert ze een bijdrage aan het radioprogramma Cadena SER. Grandes brak in Nederland definitief door met haar in 2010 verschenen bestseller IJzig hart. In de in 2016 uitgegeven roman Kleine helden schrijft ze over de Spaanse crisis van 2008 en dat menselijkheid de enige manier is om daar uit te komen.

Zomaar een wijk, in het centrum van Madrid. Het is 2008 en de crisis heeft ook hier toegeslagen. De rijke en arme bewoners, oud en jong, alleenstaand of niet, Spaans of uit een ander land afkomstig, iedereen, in welk beroep dan ook, heeft er mee te maken. Ze worden werkloos of gaan minder verdienen, maar geen van allen heeft schuld aan deze crisis. Toch moeten ze hun hoofd boven water zien te houden. Dat doet ieder op zijn of haar eigen manier, waarbij ze te maken krijgen met saamhorigheid, woede en verontwaardiging. Maar ook van genegenheid en standvastigheid. Ze hebben immers een gezamenlijk doel: hun wijk uit de crisis zien te redden en de buurt nieuw leven inblazen.

Het boek bestaat uit drie delen waarvan het tweede, dat zich in het heden, in dit geval 2008, afspeelt, het belangrijkste is. Het eerste deel (eerst) kan gezien worden als een introductie van de wijk, hoe die er uitziet, wie er onder andere wonen, maar ook dat zich er eerder een crisis heeft voorgedaan. Het laatste deel, dat ‘later’ genoemd wordt, is een korte samenvatting van wat er van een aantal personages geworden is. Het ‘nu’ neemt het grootste deel van het boek in beslag en bestaat uit een serie verhalen van een groot aantal in de wijk wonende personages, maar ook wat er op dat moment in de wijk leeft en gebeurt.

Doordat de diverse verhalen vertellen over de mensen die in een Madrileense volkswijk wonen, is het aantal personages dat de revue passeert talrijk. Aanvankelijk lijkt dit verwarrend, maar naarmate het boek vordert krijg je wel een steeds beter beeld van hun onderlinge verhoudingen. Hierdoor begrijp je ook veel meer van hun persoonlijke omstandigheden en wat hen beweegt. De lezer krijgt een kijkje in het persoonlijke leven van de personages en kan, en dat komt vooral door de beeldende schrijfstijl van Grandes, soms ook het gevoel hebben deel uit te maken van dat leven.

Die schrijfstijl is trouwens erg helder en nergens ingewikkeld. De zinnen zijn over het algemeen kort en krachtig, de dialogen realistisch. Bovendien bevatten de afzonderlijke verhalen soms humor, zijn bij vlagen ontroerend en liefdevol. Maar, en dat is zo goed als zeker ook de bedoeling van deze roman, ze zijn allemaal uit het leven gegrepen. De personages in deze verhalen worden overigens niet heel uitvoerig uitgewerkt. Desondanks kom je voldoende over de meeste van hen te weten en daardoor kan het boek zeker niet oppervlakkig genoemd worden.

Kleine helden is een roman die gaat over mensen die zich niet bij de crisis neerleggen, initiatieven ontplooien en er samen wat van proberen te maken. Het kan daardoor ook worden gezien als een boek dat toont hoe je met elkaar om kan en moet gaan. De boodschap die Grandes met dit boek meegeeft, is vooral dat mensen in een steeds individualistischer wordende wereld meer om elkaar zouden moeten geven en dat er met z’n allen dan voldoende bereikt kan worden.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Almudena Grandes
Titel: Kleine helden

ISBN: 9789056725679
Pagina’s: 267

Eerste uitgave: 2016

Terugblik op mijn boekenjaar 2016

bookenjaar-2016Meestal moet je het niet doen, oude koeien uit de sloot halen. Toch doe ik het! Maar zeg nou zelf, zo oud zijn die koeien nou ook weer niet. Want aan 2016 is nog niet zo heel erg lang geleden een eind gekomen en dat jaar is nou net waarover ik het hier ga hebben. Maar wees gerust, ik ga het niet hebben over alle rare of niet rare dingen die ik het afgelopen jaar wel of niet heb uitgespookt. Wat ik hieronder wel laat weten, is hoe mijn lees- en boekenjaar 2016 is geweest.

Uitdagingen bestaan volgens mij al zo lang de mensheid bestaat, maar nieuw was de Hebban Reading Challenge 2016. Net als veel andere lezers deed ik hier ook aan mee. Om goed te beginnen, startte ik met een boek van meer dan 500 bladzijden, Rode maan van Benjamin Percy, een boek van maar liefst 554 bladzijden. Dan had ik dat maar gehad. Later bleek dat ik nog drie andere boeken zou lezen die deze vijfhonderd bladzijden passeerden.

In mijn blog over mijn persoonlijke Reading Challenge 2016 gaf ik al aan dat ik vorig jaar 75 boeken gelezen heb. De meeste van deze boeken waren thrillers en een groot deel daarvan recenseerde ik voor Hebban. Daarnaast ben in het afgelopen jaar ook begonnen als coördinator van leesclubs, ook weer op Hebban. Inmiddels heb ik er vijf gecoördineerd en heel stiekem vind ik het wel leuk dat Schuim der aarde van Roxane van Iperen het Hebban leesclubboek van het jaar 2016 geworden is.

Van alle boeken die ik gelezen heb, hebben maar liefst zes de maximale waardering van vijf sterren gekregen. En als ik een keuze moet maken welke van deze zes mijn boek van 2016 geworden is, is dat niet zo moeilijk. Dat is zonder enige vorm van twijfel Schuim der aarde. De overige vijf heb ik hieronder (in willekeurige volgorde) vermeld:
– Dark matter – Blake Crouch
– Alles houd op te bestaan – Elizabeth Brundage
– Ik zie je – Matthijs Kleyn
– Het Joshua profiel – Sebastian Fitzek
– Killer country – Mike Nicol

Uiteraard heb ik ook boeken gelezen die tegenvielen. Een van deze teleurstellingen was Achter gesloten deuren van B.A. Paris. Alle reclamecampagnes, aanbevelingen en goede waarderingen ten spijt, het boek is voor mij een van de slechtste die ik in 2016 gelezen heb en kreeg, net als negen andere, twee sterren. Voor mij is het boek niets meer of minder dan het resultaat van een hype, waardoor het zwaar overgewaardeerd wordt.

Het afgelopen jaar heb ik iets minder nieuwe boeken, 122 deze keer, in mijn bezit gekregen dan het jaar daarvoor. Maar toch nog steeds meer dan ik in een jaar gelezen heb. Mijn stapel nog te lezen boeken groeit daardoor gestaag en daarom zeg ik regelmatig, en dat lijkt inderdaad niet voor niets, dat ik eigenlijk geen tijd om te werken heb.

Tot zover deze korte terugblik op een boekenjaar dat me voldoende voldoening heeft gebracht. Vanaf nu laat ik dat jaar achter me en ga ik verder met mijn wereldreis in boekenland.

Dood op de Zwarte Zee – Clive & Dirk Cussler

dood-op-de-zwarte-zee
Beschrijving
Een wanhopige poging in 1917 om de rijkdom en macht van het Romanov-rijk te behouden. Een bommenwerper uit de Koude Oorlog met een dodelijke lading. Mysterieuze sterfgevallen op de Zwarte Zee die in verband worden gebracht met handelaren in nucleair materiaal. In dit alles zijn Dirk Pitt en zijn team van het NUMA verwikkeld. Er is maar één man die de catastrofe kan afwenden. De actie dendert maar voort terwijl Dirk Pitt probeert een volgende wereldwijde oorlog te voorkomen.

Recensie
De schrijverscarrière van Clive Cussler begon nadat zijn vrouw werk kreeg bij een plaatselijk politiebureau. Omdat ze voornamelijk ’s nachts werkte sloeg bij Cussler de verveling toe en besloot hij een boek te gaan schrijven. Hij wilde iets creëren dat nog niet bestond en omdat hij tijdens zijn jeugd veel had meegemaakt en ook een onmetelijke interesse in natuur en water had, had hij genoeg stof om over te schrijven. Zo ontstond het personage Dirk Pitt, directeur van het National Underwater and Marine Agency (NUMA). In 1973 werd zijn eerste boek, Mayday, uitgegeven. Hierna werd Cussler een van de meest succesvolste schrijvers van avonturenromans. De nieuwste Dirk Pitt, Dood op de Zwarte Zee, verscheen in 2016.

Het is 1917 als een Ottomaans oorlogsschip op de Zwarte Zee tot zinken wordt gebracht. Honderd jaar later worden Dirk Pitt en zijn NUMA-collega Al Giordino door de Bulgaarse autoriteiten gevraagd om dit scheepswrak op te sporen. Terwijl ze met hun werk bezig zijn, krijgen ze een noodoproep van een nabij gelegen vrachtschip. Ze varen er heen om hulp te bieden, maar treffen er een aantal lijken aan en er hangt een sterke zwavelgeur. Samen met de Bulgaarse politie en Europol komen ze tot de ontdekking dat dit in verband kan worden gebracht met nucleair materiaal. In 1917 is eveneens een schip met Romanov-goud verdwenen. Pitt’s zoon Dirk jr. en dochter Summer proberen dat goud te achterhalen. Maar ze zijn niet de enigen die deze waardevolle schat willen vinden. En wat heeft het goud met het radioactieve materiaal te maken?

Dood op de Zwarte Zee is alweer de vierentwintigste uit de Dirk Pitt-serie. Vaak verdient het aanbeveling de voorgaande boeken uit een serie eerder te lezen dan het nieuwste. Vooral omdat in het nieuwe verhaal passages voorkomen die verwijzingen bevatten naar de eerdere verhalen, maar ook omdat het seriepersonage eerder uitvoerig is uitgewerkt. In dit geval is het niet noodzakelijk bij het eerste boek te beginnen, want deze nieuwste avonturenroman van Cussler kan uitstekend afzonderlijk van de andere gelezen worden. Dat wil niet zeggen dat er geen verband met de eerdere boeken bestaat. Die zijn echter dermate minimaal dat dit geen enkele invloed heeft op de beleving van dit boek.

Het boek, dat, afgezien van de pro- en epiloog, uit drie delen bestaat, draait voor een groot deel om de vondst, maar ook de smokkel, van het radioactieve materiaal. Dit is een actueel thema, want in enkele landen rond de Zwarte Zee probeerden smokkelaars de laatste jaren nucleair materiaal aan IS te slijten. Ook het conflict tussen Rusland en Oekraïne, waarbij een trieste gebeurtenis uit de Nederlandse geschiedenis ook aangestipt wordt, speelt een rol in het verhaal. Cussler haalt zijn inspiratie niet alleen uit zijn liefhebberijen, maar ook uit de actualiteit.

In feite kent Dood op de Zwarte Zee twee verhaallijnen, dat van Dirk Pitt senior en dat van Dirk junior samen met zijn zus Summer. Normaal gesproken hebben beide verhalen met elkaar te maken of komen ze gedurende de plot samen. In dit boek is het echter volkomen onduidelijk wat het verband tussen beide is. Daarover volgt geen uitsluitsel waardoor het twee afzonderlijke verhalen in één boek lijken te zijn. Dit, maar ook de overgang van het ene naar het andere verhaal, zorgen nog wel eens voor wat onduidelijkheid.

Veel acties die in het boek voorkomen hebben een hoog James Bond-gehalte en zijn mede daardoor vaak ongeloofwaardig. Een gevecht op een rivier midden in een grote stad waarbij gebruikgemaakt wordt van kanonnen en AK-47’s is hiervan een voorbeeld. Toch valt het niet te ontkennen dat een avonturenroman als dit dergelijke elementen juist nodig heeft. Daardoor blijft het over het algemeen boeiend en interessant. Hoewel de ontknoping, die nu afgeraffeld lijkt te zijn, vele malen beter had gekund.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 3/5

Boekinformatie
Auteur: Clive & Dirk Cussler
Titel: Dood op de Zwarte Zee
ISBN: 9789044349498
Pagina’s: 446

Eerste uitgave: 2016

Mijn reading challenge 2016

reading-challenge-2016

In 2016 organiseerde Hebban voor het eerst hun Reading Challenge. Ach, dacht ik, laat ik daar ook aan mee gaan doen. Het enige dat ik aanvankelijk moest doen was een inschatting maken van het aantal boeken dat ik dacht dat jaar te gaan lezen. Niet zo lastig, want in 2015 las ik er 74 en omdat ik zeker wist dat ik tijdens mijn vakantie niet aan lezen toe zou komen, schatte ik in dat ik in 2016 toch zeker aan 70 gelezen boeken toe moest komen. Dat heb ik met gemak gehaald en ben uiteindelijk op een aantal van 75 uitgekomen. Eén meer dan het jaar daarvoor en vijf meer dan ik aangegeven had. Mijn uitdaging voor dit jaar heb ik, en daarbij houd ik opnieuw rekening met een paar weken zonder leesvoer, daarom bepaald op 75. Misschien is dat gemakkelijk gekozen, maar er rekening mee houdend dat ik het vijfenzeventigste boek op 30 december 2016 uitlas, zal het ook deze keer net haalbaar zijn. Maar dat zie ik tegen die tijd dan wel weer.

Behalve deze challenge had de Hebban-redactie ook leessuggesties in vijftig categorieën gegeven. Die categorieën heb ik, maar dat wist ik vooraf al, niet allemaal af kunnen vinken. Dat was wat mij betreft overigens ook geen doelstelling, dus heb ik daar de focus niet op gelegd. Ik zag dit meer als extra aardigheidje om eens te zien hoe ver ik daarmee zou kunnen komen. Het resultaat, sommige boeken komen bij meer categorieën voor, daarvan staat hieronder:

Een boek met meer dan 500 bladzijden
– De vermisten en de doden – Stuart McBride
– Altijd oorlog – Hervé le Corre
– Rode maan – Benjamin Percy
– Payback – Mike Nicol

Een boek dat verfilmd is
– Oorlogswinter – Jan Terlouw

Een boek met een Hebbanrecensie van 1* of 2*
– Strijdpunt – Tom Clancy & Peter Telep
– De laatste deelnemer – Alexandra Oliva
– Het boek des onheils – Kai Erik
– Venetiaans vuur – Sybren Kalkman

Een boek dat dit jaar (2016) is verschenen
– Achter gesloten deuren – B.A. Paris
– Strijdpunt – Tom Clancy & Peter Telep
– Black heart – Mike Nicol
– Schuim der aarde – Roxane van Iperen
– De laatste deelnemer – Alexandra Oliva
– Dark matter – Blake Crouch
– Een stap te ver – Tina Seskis
– Het meisje op de foto – Carina Bergfeldt
– Het boek des onheils – Kai Erik
– Zomermeisjes – Jobien Berkouwer
– In een donker donker bos – Ruth Ware
– Moord op de tramhalte – Joop van Riessen
– De lijst – Luc Boonen
– De koude kermis van KPN – Jan Maarten Slager en Patrick Bernhart
– De Lincoln mythe – Steve Berry
– Handschrift van de duivel – Donald Nolet
– Alles houdt op te bestaan – Elizabeth Brundage
– Kruis en munt – Koen Strobbe
– Verloren dochter – Helen Fitzgerald
– Ik zie je – Matthijs Kleyn
– Zwarte schapen – CJ Lyons
– De vermisten en de doden – Stuart MacBride
– Het Joshua profiel – Sebastian Fitzek
– De doodsvogel – Samuel Bjørk
– Bot – Charles den Tex
– Drone – Bart-Jan Kazemier
– Noodtoestand – Andy McNab
– De lezer is niet dood – Alex Boogers
– Later als ik dood ben – Ilse Ruijters
– De hand van God – Philip Kerr
– Negendoder – Ule Hansen
– Venetiaans vuur – Sybren Kalkman
– Wie niet weg is… – Piet Baete
– Kwijt – Anja Feliers
– Killer country – Mike Nicol
– De laatste riten – Jess Kidd
– Black site – Dalton Fury
– Dagen van schaamte – Lieneke Dijkzeul
– Zim – René van Rijckevorsel
– Paradijs – Luuk Imhann
– Machtsovername – Vince Flynn
– Dood op de Zwarte Zee – Clive & Dirk Cussler

Een debuutroman van een Vlaamse auteur
– Kruis en munt – Koen Strobbe
– Wie niet weg is… – Piet Baete
– De lijst – Luc Boonen

Een trilogie
– Payback – Mike Nicol
– Killer country – Mike Nicol
– Black heart – Mike Nicol

Een boek dat je in een avond uit hebt
– De lezer is niet dood – Alex Boogers

Een boek dat je absoluut niet wilt lezen
– Noodtoestand – Andy McNab

Een boek van een selfpubber
– De Jager variant, het Narrenmat – Ron Hartman

Een boek van een Scandinavische auteur
– De hondenmoorden – Jens Henrik Jensen
– De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje – Jonas Jonasson
– Het meisje op de foto – Carina Bergfeldt
– Het boek des onheils – Kai Erik
– De fazantenmoordenaars – Jussie Adler Olsen
– De doodsvogel – Samuel Bjørk
– Voortvluchtig – Karin Alvtegen
– Het vierde offer – Håkan Nesser

Een boek met een getal in de titel
– De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje – Jonas Jonasson

Een boek met een kleur in de titel
– Rode maan – Benjamin Percy
– Black heart – Mike Nicol
– Alarmfase rood – Tess Gerritsen
– Zwarte schapen – CJ Lyons
– Black site – Dalton Fury
– Dood op de Zwarte Zee – Clive & Dirk Cussler

Een non-fictie boek
– De roep van de luipaard – Pascale Noa Bercovitch
– De koude kermis van KPN – Jan Maarten Slager en Patrick Bernhart
– Zuid-Afrika in een rugzak – Dolf de Vries
– De lezer is niet dood – Alex Boogers

Een boek met een titel van maar één woord
– Winterberg – Suzanne Vermeer
– Strijdpunt – Tom Clancy & Peter Telep
– Doodsvlucht – Bear Grylls
– Zomermeisjes – Jobien Berkouwer
– Complex – Marelle Boersma
– Zwanenzang – Loes den Hollander
– Genezing – Harlan Coben
– Bot – Charles den Tex
– Oorlogswinter – Jan Terlouw
– Moederziel – Marelle Boersma
– Tirza – Arnon Grunberg
– Voortvluchtig – Karin Alvtegen
– Doof – Siska Mulder
– Drone – Bart-Jan Kazemier
– Noodtoestand – Andy McNab
– Payback – Mike Nicol
– Negendoder – Ule Hansen
– Kwijt – Anja Feliers
– Dilemma – John Grisham
– Schaduwdochter – Anita Larkens
– Zim – René van Rijckevorsel
– Paradijs – Luuk Imhann
– Machtsovername – Vince Flynn
– Vuurproef – Carina van Leeuwen

Een boek dat zich afspeelt op een ander continent
– Achter gesloten deuren – B.A. Paris
– Strijdpunt – Tom Clancy & Peter Telep
– Doodsvlucht – Bear Grylls
– Payback – Mike Nicol
– Killer country – Mike Nicol
– Black heart – Mike Nicol
– Zuid-Afrika in een rugzak – Dolf de Vries
– Schuim der aarde – Roxane van Iperen
– Dark matter – Blake Crouch
– Alarmfase rood – Tess Gerritsen
– De Lincoln mythe – Steve Berry
– Genezing – Harlan Coben
– Stralende meisjes – Lauren Beukes
– Zwarte schapen – CJ Lyons
– Zeg maar dag tegen mammie – Joy Fielding
– Rode maan – Benjamin Percy
– Noodtoestand – Andy McNab
– Dilemma – John Grisham
– Black site – Dalton Fury
– Zim – René van Rijckevorsel
– Paradijs – Luuk Imhann
– Machtsovername – Vince Flynn
– Een onverwacht genoegen – Amanda Kyle Williams

Een boek van een auteur van wie je nog nooit hebt gehoord
– Achter gesloten deuren – B.A. Paris
– Schuim der aarde – Roxane van Iperen
– De laatste deelnemer – Alexandra Oliva
– Dark matter – Blake Crouch
– Een stap te ver – Tina Seskis
– Het meisje op de foto – Carina Bergfeldt
– Het boek des onheils – Kai Erik
– Zomermeisjes – Jobien Berkouwer
– In een donker donker bos – Ruth Ware
– De lijst – Luc Boonen
– Alles houdt op de bestaan – Elizabeth Brundage
– Kruis en munt – Koen Strobbe
– De Jager variant, het narrenmat – Ron Hartman
– Altijd oorlog – Hervé le Corre
– Rode maan – Benjamin Percy
– Negendoder – Ule Hansen
– Wie niet weg is… – Piet Baete
– De laatste riten – Jess Kidd
– Black site – Dalton Fury
– Paradijs – Luuk Imhann

Een detective
– Moord op de tramhalte – Joop van Riessen

Een historisch boek
– Venetiaans vuur – Sybren Kalkman

Een boek met een enorm lange titel
– De zonderlinge avonturen van het geniale bommenmeisje – Jonas Jonasson

Een debuutroman van een heel succesvolle auteur
– Rusteloos land – Belinda Bauer

Een vrije keuze…
– De koude kermis van KPN – Jan Maarten Slager en Patrick Bernhart

Joker #1 – Brrrr, ijskoud!
– Winterberg – Suzanne Vermeer

Killer country – Mike Nicol

killer-country
Beschrijving
De voormalige wapensmokkelaars Mace Bishop en Pylon Buso proberen in Kaapstad een nieuw, ontspannen leven op te bouwen. Maar wanneer ze proberen hun foute geld in een lucratieve deal te steken, krijgen ze te maken met levensgevaarlijke tegenstanders: de corrupte politicus Obed Chocho en de gewetenloze killer Spitz, die dodelijk efficiënt te werk gaat op de hypnotiserende klanken van killer-countrymuziek. Tot overmaat van ramp heeft ook hun oude vijand Sheemina February nog een rekening met ze te vereffenen.

Recensie
Na zijn studie aan de Witwatersrand Universiteit in Johannesburg maakte Mike Nicol naam als dichter, romancier en essayist. Tegenwoordig werkt hij als freelance journalist en schrijver en is woonachtig in Kaapstad. De romans van de auteur kenmerken zich door de Afrikaanse geschiedenis en politieke aspecten die hij hierin verwerkt heeft. Enkele voorbeelden zijn de apartheid, de boerenoorlog en de goudkoorts. Nicol heeft inmiddels een aantal prijzen op zijn naam staan, waaronder de prestigieuze Zuid-Afrikaanse Ingrid Jonkerprijs en de CNA Literary Award. Payback, het eerste deel van de Kaapstad-trilogie was in Duitsland thriller van het jaar. Killer country is het tweede deel uit de serie van drie.

Mace Bishop en Pylon Buso zijn twee voormalig wapenhandelaren. Hier hebben ze goed aan verdiend en een aanzienlijk bedrag is door hen op de Kaaimaneilanden ondergebracht. Ze denken er nu aan om dat geld in een interessant en winstgevend vastgoedproject te investeren. Een andere geïnteresseerde in dit project is de corrupte politicus en zakenman Obed Chocho. Hoewel hij gevangen zit, weerhoudt dit hem niet om zijn vaak dubieuze zaken af te handelen. Behalve met Chocho krijgen Bishop en Buso ook te maken de muzikale huurmoordenaar Spitz, de homoseksuele rechter Telman Visser en hun oude vijand Sheemina February, die ook nog eens de advocaat van Chocho is.

De paar eerste hoofdstukken van Killer country wekken nog de indruk dat het verhaal op zichzelf staand is, maar zodra Bishop en Buso hun opwachting maken merk je dat het verder gaat waar het eerste deel van de trilogie, Payback, geëindigd is. Om dit deel goed te kunnen volgen, te begrijpen en jezelf niet tekort te doen, is het daarom sterk aan te raden om de trilogie op volgorde te lezen.

De schrijfstijl van dit boek wijkt niet af van dat van het eerste deel van de trilogie. Nicol hanteert een vlotte stijl waarin hij de taal van de straat niet schuwt. Ook de dialogen tussen vooral Bishop en Buso zijn bijzonder. De ene keer is dat humoristisch, een andere keer lijkt het of ze onenigheid hebben, maar altijd zijn ze sterk. Dat geldt ook voor de interactie met en actie van Sheemina February. Deze dame blijft de gemoederen bezighouden en is de meest geheimzinnige van stuk voor stuk interessante personages die in het verhaal voorbijkomen. Die geheimzinnigheid van Sheemina blijft overigens wel intrigeren. Dat geeft het boek hoe dan ook een extra dimensie.

Een ander mysterie blijft het verleden van Mace en Pylon. Het is bekend dat ze wapenhandelaar waren, dat ze daaraan goed verdiend hebben en dat ze destijds zowel vrienden als vijanden gemaakt hebben. Daar blijft het dan ongeveer bij. Nicol gaat niet diep in op deze periode die beide mannen eigenlijk wel achter zich willen laten, niet kunnen vergeten, maar er soms ook in terugvallen. Dat niet weten kan een ongemakkelijk gevoel bij de lezer oproepen, maar aan de andere kant is dat ook wel weer de kracht van de personages en van het boek.

In Killer country werkt Nicol, en dat merk je gedurende het verloop van het verhaal steeds meer, naar een climax toe. In deze onverwachte, maar ook trieste ontknoping bevindt zich de meeste spanning van het boek. Daarnaast laat het eind van het verhaal voldoende ruimte over om van het derde deel van de trilogie een boeiende afsluiting van de drieluik te maken.

Waardering: 5/5

Boekinformatie
Auteur: Mike Nicol
Titel: Killer country

ISBN: 9789044532647
Pagina’s: 410

Eerste uitgave: 2016

Payback – Mike Nicol

payback
Beschrijving
De voormalige wapensmokkelaars Mace Bishop en Pylon Buso hopen eindelijk een ontspannen leven te gaan leiden in Kaapstad. Met hun nieuwe beveiligingsservice voor welvarende toeristen lijkt dat te lukken, tot Mace ingehaald wordt door zijn verleden. Hij moet nog één gevaarlijke klus klaren en krijgt te maken met een vijand van formaat: Sheemina February, een advocate met ijsblauwe ogen, een passie voor geweld en een zwarte handschoen aan haar linkerhand. Wie is deze engel der wrake?

Recensie
De in Kaapstad woonachtige Mike Nicol is veelzijdig. Want behalve auteur is hij ook journalist, leraar van online schrijfcursussen creatief schrijven en non-fictie verhalen. Daarnaast werkt hij, op uitnodiging, ook als ‘writer-in-residence’ aan de universiteiten van Kaapstad, Berlijn en Essen. Voordat Nicol thrillers begon te schrijven, schreef hij onder andere romans en non-fictie, waaronder het in 2006 verschenen Mandela: het geautoriseerde portret. Het eerste deel van zijn succesvolle Kaapstad-trilogie, Payback, is door de VN Thriller en Detectivegids genomineerd als thriller van het jaar 2015.

In een eerder leven waren Mace Bishop en zijn vriend Pylon Buso succesvolle wapensmokkelaars. Omdat ze het rustiger aan wilden doen, runnen ze al enige tijd een beveiligingsservice voor rijke toeristen. Op een dag wordt Mike benaderd door Isabella Medicis, een vrouw waarmee hij tien jaar eerder zaken deed, maar ook een relatie mee heeft gehad. Op haar verzoek en omdat hij het geld goed kan gebruiken stemt hij in met zijn laatste wapensmokkel. Een riskante onderneming. Daarnaast krijgt hij te maken met Sheemina February, een niet altijd even discrete advocate. Wat is haar drijfveer om wraak op Mike te willen nemen?

Na de zich in het heden afspelende proloog, die ervoor zorgt dat je nieuwsgierig wordt, maakt het verhaal een sprong naar 1998 waarna het vervolg chronologisch verloopt. Dan begint ook de kennismaking met de belangrijkste personages die al in het begin redelijk goed uitgewerkt worden. Omdat deze personages talrijk zijn, zorgen ze aanvankelijk ook voor wat onduidelijkheid, maar zodra je ze beter leert kennen, en dat is toch al vrij snel, is dat voorbij en kun je in feite in het verhaal opgaan.

Dat laatste is niet moeilijk. Het verhaal ademt al vanaf het begin de sfeer van het rauwe Kaapstad uit. Het laat zien dat de criminaliteit een aanzienlijke rol speelt in deze stad van formaat. Behalve deze kant van Kaapstad heeft Nicol in het verhaal ook ruimte gecreëerd voor wat Zuid-Afrikaanse cultuur en geschiedenis, maar blijft ook de politiek niet onbesproken. Toch verliest zijn doelstelling, en dat is van Payback een spannend en boeiend verhaal te maken, niet uit het oog.

Een van de sterkste punten van het boek zijn de dialogen, met in het bijzonder die tussen Mace en Pylon. De ene keer zijn deze serieus, de andere keer humoristisch, maar hebben ook wel eens een licht agressieve ondertoon. Met deze twee personages heeft Nicol een goed op elkaar afgestemd duo in het leven geroepen. Ook de rol van Sheemina February moet niet onderschat worden. Ze is advocate, maar tegelijkertijd mysterieus en lijkt daarbij ook een dubbele agenda te hebben. Drie sterke personages, maar dat geldt in wezen ook voor een aantal andere.

Het verhaal heeft geen voortdurende spanning. Dat geeft niet, want van begin tot eind blijft het wel boeien. Er gebeurt namelijk zo veel dat het zo goed als onmogelijk is om de aandacht er niet bij te blijven houden. Naarmate de ontknoping nadert nemen de spannende momenten overigens wel toe. En er wordt uit de doeken gedaan wat de reden van Sheemina’s wraak is.

Ondanks het toch wel criminele verleden van Mace en Pylon sluit je ze wel in je hart. Ze doen hun best om een goede huisvader te zijn, maar begeven zich desondanks nog wel eens in de buurt van de onderkant van de maatschappij. Misschien is dat juist wat Payback maakt tot wat het is: een prima thriller die de nominatie thriller van het jaar 2015 dik verdiend heeft.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Mike Nicol
Titel: Payback

ISBN: 9789044532616
Pagina’s: 505

Eerste uitgave: 2015

Machtsovername – Vince Flynn

machtsovername
Beschrijving
In Machtsovername wordt de president van Amerika het doelwit van nietsontziende terroristen – een angstaanjagend realistisch rampscenario, want hoe goed is een vrijstaande villa in het midden van een drukke stad nu echt te beveiligen?

Op een ochtend wordt de rust in Washington wreed verstoord door een groep terroristen die tientallen mensen vermoorden en bijna honderd mensen gijzelen terwijl ze zich een bloederige weg banen naar het Witte Huis. De geheime dienst brengt de president nog net op tijd naar een ondergrondse bunker, en terwijl de overheid discussieert over de juiste maier om met de vijand te onderhandelen, sluipt Mitch Rapp, de beste antiterreuragent van de CIA, door geheime gangen en verborgen tunnels van het enorme landhuis om de gijzelaars te redden voordat de terroristen de president bereiken. Maar een andere vijand – een hooggeplaatste persoon in Washington – is vastberaden Rapps reddingsmissie te laten falen.

Recensie
Na zijn studie economie werkte Vince Flynn als accountant en verkoopexpert. In 1991 verliet hij zijn werkgever omdat hij piloot bij de marine wilde worden. Dat is hem uiteindelijk niet gelukt omdat hij op medische gronden werd afgekeurd. Om de problemen rond zijn dyslexie te overwinnen dwong hij zichzelf om dagelijks te lezen en te schrijven. Deze nieuwe interesse motiveerde hem om zelf boeken te gaan schrijven. Zijn debuut verscheen in 1997 met de stand alone thriller Term limits. In 1999 begon Flynn aan zijn serie rond CIA-agent Mitch Rapp. Het eerste boek in deze serie is Machtsovername dat in 2016 op de Nederlandse markt werd uitgegeven.

Het is een rustige ochtend wanneer de Amerikaanse president Robert Hayes een plotseling ingelast bezoek van een Arabische prins krijgt. Deze prins, in werkelijkheid de terroristleider Rafique Aziz, heeft het op de president gemunt. De geheime dienst heeft het door en weet Hayes net op tijd in een beveiligde bunker onder te brengen. Desondanks vallen er bij de aanslag tientallen dodelijke slachtoffers en de terroristen dreigen ook de gijzelaars te vermoorden. De CIA weet hun beste agent Mitch Rapp in het Witte Huis te krijgen met als doel deze gijzelaars te bevrijden en de president te ontzetten. Aziz blijkt echter niet de enige te zijn die het op de president heeft voorzien. Want uit onverwachte hoek ondervindt de reddingsoperatie ook tegenstand.

Dat de beveiliging van het Witte Huis de laatste paar jaar regelmatig in opspraak is geweest, zal niemand zijn ontgaan. Ook in Machtsovername, dat al ruim vijftien jaar geleden geschreven is, komt de beveiliging er niet ongeschonden uit. Een aanslag van een groep terroristen op dit wereldwijd aansprekende gebouw lijkt daarmee niet eens zo heel erg onrealistisch te zijn. Door dit scenario als uitgangspunt te kiezen, heeft Flynn een boek geschreven dat, ondanks dat het wel enigszins gedateerd is, toch in ieder decennium zou kunnen voorkomen. Want altijd staat er wel een groepering op die de Verenigde Staten tot doelwit kiest.

Deze thriller is de eerste Mitch Rapp die de auteur geschreven heeft, maar in chronologische volgorde is het boek de derde van de serie. Wellicht dat dat de reden is dat zijn personage niet uitvoerig is uitgewerkt. In feite is nu hij uitwisselbaar met personages in soortgelijke boeken van andere auteurs. Wel wordt al snel duidelijk dat Rapp opvliegend van aard is, ook vaak ongeduldig is en dat hij overkomt als een moordmachine in dienst van de CIA. Aan de andere kant is dit wellicht ook zijn charme, want deze eigenschappen zijn er wel mede oorzaak van dat hij geen kleurloos figuur

Hoewel Machtsovername een actiethriller is, lijkt het vooral een politieke thriller waarin actie voorkomt. Deze actie vindt dan vooral in het laatste gedeelte van het boek plaats. Daarvoor bestaat het vooral uit een tactisch en strategisch spel tussen de Amerikaanse overheid en de terroristen. Zonder dat de lezer op het puntje van de stoel gaat zitten ontstaat er wel een spanningsveld. De echt spannendere momenten vinden aan het eind van het verhaal plaats. Dat is pas wanneer er uiteindelijk besloten wordt tot actie over te gaan. Laat, maar niet onoverkomelijk. Want het steekspel dat daarvoor plaatsvindt, is boeiend en intrigerend.

Het boek lijkt vooral geschreven te zijn voor de Amerikaans markt, maar omdat het terrorisme -nog steeds- een wereldwijd probleem is, zal het ook internationaal voldoende aanslaan. Door de heldere schrijfstijl van Flynn, zijn deskundigheid en het aansprekende onderwerp is Machtsovername een thriller die er zeker mag zijn.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Vince Flynn
Titel: Machtsovername
ISBN: 9789045210490
Pagina’s: 491

Eerste uitgave: 2016

Mijn vergeten boek…

Van 12 tot en met 18 december 2016 organiseerde Hebban de week van het vergeten boek. Iedereen kan zich hier waarschijnlijk wel wat bij voorstellen en velen zullen een boek hebben dat ergens ligt te verstoffen en uit het oog verloren is. Wat mijn vergeten boek is, is hieronder te lezen.

Het was vroeg in de avond, de televisie stond waarschijnlijk aan, toen de bel ging. Mijn moeder liep naar de deur om deze open te doen. Ik liep mee, ik zal een jaar of tien zijn geweest. Een mevrouw en een meisje, ze was van mijn leeftijd, stonden voor de deur. Het meisje herkende ik, ze zat immers in mijn klas. De mevrouw, haar moeder, kende ik niet. Het werd al snel duidelijk wat ze kwamen doen. Of eigenlijk wat deze mevrouw kwam doen. Ze wilde een lidmaatschap op het toen nog bestaande Boek en Plaat verkopen. Dat lidmaatschap werd aangegaan, boeken en platen werden in de loop der jaren aangeschaft en toen ik mijn ouderlijk huis verliet, ben ik zelf ook lid van deze boekenclub geworden.

Veel boeken, en ook wel eens een plaat, heb ik aangeschaft. Maar tijden veranderen en Boek en Plaat werd overgenomen door ECI. Alles bleef hetzelfde, maar dan onder een andere naam en er was een wat minder huis-tuin-en-keuken-gevoel. ECI kwam met acties, boeken tegen een lage prijs. Veel van die acties heb ik aan me voorbij laten gaan. Maar van één van die voordeelaanbiedingen heb ik wel gebruikgemaakt. Ik kon de verleiding blijkbaar niet weerstaan. Want zeg nu zelf, een gerenommeerd boek van een dito schrijver op de boekenplank te hebben staan, misstaat uiteindelijk nooit.

camera-obscura

Dat dacht ik toen. En dat denk ik nu… niet meer. Zeker niet het boek dat ik destijds heb gekocht. Want hoe populair Camera Obscura van Hildebrand ook was, ik heb er nooit een vinger naar uitgestoken. Niet om het te lezen in ieder geval. Wel om het uit mijn boekenkast te halen, het op een veiling aan te bieden en om het naar zolder te brengen. Waar het nog steeds ligt te verstoffen, want er is tot nu toe, en waarschijnlijk terecht, geen mens die het aangedurfd heeft het te kopen.

Is Camera Obscura daarmee mijn vergeten boek. Aan de ene kant misschien wel, ergens ver weg wist ik nog wel dat ik het had, aan de andere kant denk ik er geen dag aan om het boek toch eens te gaan lezen. Ga ik het in 2017 dan wel lezen? Hmmmm, dat is een moeilijke vraag die ik mezelf stel, maar de uitdaging die Hebban voorlegt, is nog veel moeilijker. Want heel diep van binnen wíl ik dat boek helemaal niet lezen. Omdat het lettertype me niet aanstaat, want nog kleiner dan klein. Omdat het taalgebruik dermate achterhaald is dat ik me er alleen maar aan zal storen. Omdat ik denk dat ik het boek helemaal niet interessant en boeiend zal vinden. Dus alleen al om de drie hiervoor genoemde redenen denk ik dat het boek vanaf nu opnieuw tot de categorie vergeten boeken zal gaan behoren.

hildebrand

Wat is jouw vergeten boek?

Paradijs – Luuk Imhann

paradijs
Beschrijving
Boas, een jonge student, gaat met vier biologen en twee gidsen op expeditie naar een afgelegen berg in Azië. Er wordt onder meer onderzoek gedaan naar de zich in het oerwoud schuilhoudende neusaap, de Narsalis larvatus. Als de gidsen hen noodgedwongen enkele dagen alleen laten, raken ze afgesloten van de buitenwereld. Worden de vijf expeditieleden langzaam waanzinnig of leeft de Berg en probeert die zich van hen te ontdoen?

Recensie
Een documentaire op de BBC waarin een man dag in dag uit in de jungle zat om een ijsvogel te observeren, was voor Luuk Imhann (1986) de aanleiding voor het schrijven van zijn in oktober 2016 verschenen debuutroman Paradijs. Na het zien van deze beelden heeft het nog ongeveer vijf jaar geduurd voordat de roman het levenslicht zag. Imhann, die onder andere ook theatermaker, dichter en filmjournalist is, is altijd geïnteresseerd geweest in waanzin, een thema dat in feite de rode draad is in al zijn werk. Inmiddels is hij begonnen met het schrijven van een tweede roman.

De twintigjarige student Boas moet van zijn vader mee met een expeditie van vier biologen in het oerwoud van Maleisië. Deze biologen doen onderzoek naar onder andere de neusaap die op de berg Mount Kinabalu diep in dat oerwoud schuilhoudt. Boas weet overigens niet wat hij aan de expeditie kan bijdragen en wordt door de anderen niet voor vol aangezien. Op een dag moet een van de twee gidsen naar het ziekenhuis gebracht worden, hij wil dat de andere gids hem daarheen brengt. De vijf blijven alleen achter, waarna zich steeds vreemdere gebeurtenissen voordoen. Laat de berg van zich spreken of begint ieder expeditielid last te krijgen van een vorm van waanzin?

Mount Kinabalu is voor de lokale bevolking een heilige berg en daarom heerst er rond deze berg veel bijgeloof. Dat de bewoners van Maleisië dit bijgeloof tot een soort religie hebben gemaakt, blijkt al uit de eerste regels van het boek. De expeditieleden doen hier lacherig over en geloven niet dat de Berg invloed heeft op de onverklaarbare voorvallen die zich rondom hen voordoen. Dat de gekte langzaam in hen sluipt, lijkt niet tot hen door te dringen. Hoewel de lezer zich ook kan afvragen of de waanzin niet al sluimerend aanwezig was voordat ze aan de expeditie begonnen. Daarover wordt in het verhaal geen uitsluitsel gegeven.

Een groot deel van het verhaal heeft het bestuderen van de neusapen en later ook nog de steeloogvlieg de overhand. Eén hoofdstuk wordt zelfs zo goed als in z’n geheel gewijd aan een logboek over het gedrag van de neusapen. Wellicht zijn deze feiten interessant voor biologen en andere belangstellenden, maar voor de lezer van een roman is dit overbodige informatie die absoluut niet ter zake doet. Een ander hoofdstuk lijkt eveneens overbodig, maar met dát verschil dat de titel van het boek hierin enigszins verduidelijkt wordt, maar de lading niet dekt.

Paradijs is een vlot en helder geschreven verhaal waarin de personages niet al te uitvoerig worden uitgediept. Dat is, gezien de aard van het verhaal, ook niet noodzakelijk. Hoewel sommige hoofdstukken wat onwerkelijk overkomen, zijn ze om het geheel te kunnen overzien toch ook onmisbaar. Omdat het boek ook enkele spannendere situaties kent, heeft het af en toe de kenmerken van een thriller, maar die van een roman hebben wel de overhand. De vijf jaar die Imhann over Paradijs gedaan heeft, hebben een niet al te dikke roman opgeleverd die over het algemeen goed leesbaar is, maar een ontknoping heeft niet alles verklaart. En dat is wellicht ook de reden dat waanzin ook niet altijd een verklaring nodig heeft.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 3/5

Boekinformatie
Auteur: Luuk Imhann
Titel: Paradijs
ISBN: 9789021401614
Pagina’s: 199

Eerste uitgave: 2016

Zim – René van Rijckevorsel

zim
Beschrijving
Als de jonge arts Felix Wellenstein verneemt dat een studievriend is omgekomen bij een auto-ongeluk besluit hij naar diens begrafenis in Zimbabwe te gaan. Hij wil meteen ook Grootfontein bezoeken, het prachtige boerenbedrijf dat zijn grootvader toebehoorde – totdat president Mugabe de landerijen inpikte.

Over Grootfontein gaan inmiddels vreemde verhalen rond. Chinese ingenieurs hebben er een mijn geopend en het landgoed wordt zwaar bewaakt. Kort na zijn aankomst in Harare loopt Felix in een hinderlaag, waarna hij op de vlucht slaat voor Mugabes geheime politie. Twijfel knaagt. Was de dood van zijn vriend wel een ongeluk? Met de hulp van de jonge Zimbabwaanse ranger Melody komt hij op het spoor van een duister complot waarvan de onthulling een nieuwe wereldwijde economische crisis kan veroorzaken.

Recensie
In 2015 won René van Rijckevorsel, die sinds 2001 deel uitmaakt van de hoofdredactie van het opinieweekblad Elsevier, met zijn debuutthriller Tunis de schaduwprijs, een literaire aanmoedigingsprijs die wordt uitgereikt aan de auteur van het spannendste Nederlandstalige debuut. Zijn inspiratie voor dit boek deed hij op in de hoofdstad van Tunesië, waar hij begin jaren negentig woonde. Vijf jaar later verbleef hij drie jaar in Zimbabwe, waar hij Elsevier correspondent Zuidelijk Afrika was. Zim, de tweede thriller van Van Rijckevorsel speelt zich dan ook af in dit Afrikaanse land.

Felix Wellenstein, een jonge arts die zestien weken in Velp heeft gewerkt, krijgt, als hij op weg is naar zijn huis in Amsterdam, een e-mail uit Zimbabwe waarin hem wordt verteld dat zijn studievriend Diederik bij een auto-ongeluk overleden is. Felix twijfelt er geen moment aan om naar de afscheidsdienst van zijn vriend te gaan. Dan kan hij meteen een bezoek brengen aan Grootfontein, de voormalige boerderij van zijn grootvader. Felix is nog niet lang in Harare als een hinderlaag er de oorzaak van is dat hij moet vluchten voor de geheime politie van president Mugabe. Op Grootfontein ontdekt hij dat Chinezen een mijn geopend hebben en dat er ongeoorloofde praktijken plaatsvinden. Hij wil hier een eind aan maken, maar bekendmaking zal wereldwijd grote economische gevolgen hebben. Maar wil hij daar verantwoordelijk voor zijn?

Wie aan Zimbabwe denkt, denkt niet alleen aan de safari’s die er tijdens een vakantiereis gemaakt kunnen worden, maar ook aan het landhervormingsprogramma dat president Mugabe in 2000 invoerde en de gevolgen daarvan. Deze beide elementen heeft Van Rijckevorsel in Zim verwerkt, hoewel het eerste in veel mindere mate en ook niet vanuit het oogpunt van toeristen. Ranger Melody, die Felix bij zijn vlucht helpt, geeft hem namelijk een lesje overleven in de wildernis. Daaruit wordt duidelijk welke gevaren er dreigen en dat is ook wat de toeristen wordt verteld. Dit, maar ook de beschrijvingen van  de natuur, de mensen en de ‘couleur locale’ geven een goede impressie van het leven zoals het in Zimbabwe, maar ook in een groot deel van Afrika, kan zijn.

Dat het in Afrika spannend kan zijn, is bekend. Zim maakt deel uit van die spanning en is daar dus geen uitzondering op. De korte proloog die aan het verhaal voorafgaat werkt dat al in de hand en is veelbelovend. Gedurende het verdere verloop is die spanning regelmatig aanwezig en worden er eveneens verschillende voor Felix onopgehelderde zaken duidelijk. Hoewel het aantal verrassende wendingen in het verhaal minimaal is, doet zich aan het eind van het boek er toch een voor. Ondanks dat deze door niemand  voorzien had kunnen worden, is die, weliswaar achteraf, niet dusdanig dat de lezer er heel erg vreemd van op hoeft te kijken.

Van Rijckevorsel heeft in het boek gekozen voor een combinatie van fictie en werkelijkheid. Zo komen veel bestaande personen in het verhaal voor en maakt hij handig gebruik van gebeurtenissen die in het verleden hebben plaatsgevonden. Daarnaast schuwt de auteur niet om maatschappelijke misstanden als kinderarbeid aan de kaak te stellen. Ook de presidentiële familie wordt niet ontzien, want het buitenproportionele koopgedrag van Grace Mugabe wordt een paar keer naar voren gebracht. De introductie van een nieuwe smartphone, de Raindrop, loopt door het verhaal heen. Met megaster Beyoncé als blikvanger van de campagne. Is dit wellicht een knipoog naar de introductie van Samsung’s Ultra Music F300 die in 2007 door de zangeres gepromoot werd?

Omdat de auteur zoveel diverse thema’s in het boek verwerkt heeft, is het in feite meer dan alleen een thriller. Het doet je namelijk beseffen dat de politieke situatie van veel landen in Afrika verre van ideaal is. Toch is Zim geen boek dat belerend is. In geen geval. Het is in beginsel een thriller, maar wel een met een erg hoog realiteitsgehalte.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: René van Rijckevorsel
Titel: Zim
ISBN: 9789023426806
Pagina’s: 315

Eerste uitgave: 2016