Auteursarchief: leeskees

Mij zie je niet – Loes den Hollander


Beschrijving
Je hoort het steeds vaker: puber pleegt zelfmoord ten gevolge van pesten. Je schrikt, je wordt boos, je vraagt je af hoe het mogelijk is dat niemand iets in de gaten had. Toch, als je goed nadenkt, weet je dat iemand iets opgemerkt moet hebben: een leraar, een studiebegeleider, een vertrouwenspersoon. Maar die geven nooit thuis, die verdoezelen hun verantwoordelijkheid met verbijsterde gezichten en bijna poëtische teksten vol medeleven voor de nabestaanden.

Ik ben een nabestaande, ik ben de moeder van een kind dat werd dood gepest. Ik weet sinds die dag hoe de hel eruitziet en ik heb besloten om een paar mensen dezelfde ervaring te gunnen.

Recensie
Loes den Hollander was directeur van een gezondheidsinstelling tot ze in 2006 besloot daarmee te gaan stoppen en zich volledig te richten op een nieuwe carrière als schrijfster. In datzelfde jaar verscheen haar debuutthriller Vrijdag, dat meteen al een groot succes bleek. Inmiddels heeft ze meer dan vijfentwintig boeken geschreven waarvan er tezamen al meer dan een miljoen exemplaren zijn verkocht. In augustus 2018 werd Mij zie je niet uitgebracht, waarvoor ze zich heeft laten inspireren door het thema pestgedrag onder klasgenoten.

Op dertienjarige leeftijd maakt haar dochter Amal een eind aan haar leven. Zes jaar geleden is het alweer, maar ze heeft het er nog steeds moeilijk mee. Uit het dagboek van Amal blijkt dat ze werd gepest. Er was niemand die dat in de gaten had. Daarom is ze woedend, op zichzelf, maar ook op anderen. Ze wil haar dochter wreken. Jeantine van Dis, die onlangs met haar man in het dorp is komen wonen, is haar beoogde slachtoffer. Ook zij heeft het trouwens moeilijk, want ze is haar werk kwijtgeraakt, heeft een miskraam gehad en vraagt zich af of ze er goed aan gedaan heeft naar het dorp te verhuizen.

Al meteen is duidelijk dat het verhaal verteld wordt vanuit twee perspectieven, dat van Jeantine en dat van een onbekende ik-figuur. Beide personages hebben een voor hen traumatische ervaring achter de rug, namelijk het verlies van een kind, hoewel het van Jeantine nog niet geboren was. Omdat ze deze tragische gebeurtenis niet verwerkt lijken te hebben, komen ze allebei nogal instabiel over, hoewel het bij de een zich anders uit dan bij de ander. Omdat er veel over hen verteld wordt, komt de lezer ruim voldoende van en over hen te weten, hun personages zijn dus vrij goed uitgewerkt. Dit wil echter niet zeggen dat de lezer een band met hen krijgt, daar is namelijk geen enkele sprake van. Sterker nog, ze komen zelfs vrij onsympathiek over. Dat geldt overigens niet alleen voor hen, maar ook voor de andere karakters die in het verhaal voorkomen. Niemand van hen lijkt te zijn hoe ze zich voordoen.

Mij zie je niet is geen thriller die bol staat van de spanning, zelfs de psychologie van het verhaal weet dat niet te bereiken. Pas vrij laat in de ontknoping ontstaat er een licht spanningsveld, maar is zó minimaal dat je er niet van ondersteboven raakt. Het gebrek aan spannende momenten wordt vooral veroorzaakt doordat de plot geen opzienbarende plotwendingen heeft. De eerste verrassing, die trouwens niet zo heel bijzonder is, doet zich voor aan het eind van het verhaal, maar een beetje oplettende lezer kan al van verre zien aankomen dat er met een van de personages toch wel wat meer aan de hand is, ondanks het poeslieve gedrag dat geëtaleerd wordt.

Zoals gebruikelijk met de boeken van Den Hollander is de schrijfstijl verzorgd, toegankelijk en prettig leesbaar. De korte hoofdstukken, die uit de afwisselende perspectieven van Jeantine en de ik-figuur worden verteld, staan normaal gesproken garant voor een verhoogd tempo. Voor psychologische thrillers is dat vaak net iets anders, dan dienen ze ervoor om de spanning te verhogen. Geen van beide heeft echter het gewenste effect, uitgezonderd dus het eind van de ontknoping. Wat nogal storend is, is het veelvuldig noemen van de naam van de supermarktketen Jumbo. Hierdoor krijgt de lezer de indruk dat het boek door hen gesponsord is. Dat de naam genoemd wordt, is geen enkel probleem, maar wat gedoseerder was beter op zijn plaats geweest.

Het thema (pestgedrag onder scholieren) in Mij zie je niet is actueel en leent zich goed voor een spannend boek. Door de lange uitweidingen van de hoofdpersonages over onder andere hun persoonlijke ellende, die voorstelbaar is, komt dit echter niet uit de verf. Samen met de onaangename personages zorgt dit ervoor dat deze thriller bepaald niet een van de beste van de auteur is. En dat is jammer.

Waardering: 2/5

Boekinformatie
Auteur: Loes den Hollander
Titel: Mij zie je niet

ISBN: 9789461093011
Pagina’s: 270

Eerste uitgave: 2018

De first lady – James Patterson & Brendan Dubois


Beschrijving
President Tucker van de Verenigde Staten beleeft een gruwelijke nachtmerrie. Zijn herverkiezingscampagne wordt overschaduwd door zijn affaire en tot overmaat van ramp is zijn vrouw, first lady Grace Tucker, verdwenen. Het is aan Sally Grissom, hoofd van de presidentiële bewakingsdienst, om de first lady op te sporen. Heeft Grace zich teruggetrokken om te ontsnappen aan het bedrog van haar man en alle media-aandacht? Of is er meer aan de hand en is de first lady in gevaar?

Recensie
Liefhebbers van veelschrijver James Patterson hoeven zich in 2020 niet te vervelen. In dit jaar verschijnt onder zijn naam namelijk nog een groot aantal boeken, variërend van een kookboek, kinderboeken, een biografie en natuurlijk een aantal thrillers, het genre waarmee hij groot geworden is en waarvan wereldwijd miljoenen exemplaren worden verkocht. Uitgezonderd de boeken uit de Alex Cross-serie, werkt hij altijd samen met een andere auteur. Zijn in 2020 verschenen en door Waldemar Noë vertaalde thriller, De first lady, schreef hij samen met Brendan Dubois, waarmee hij al vaker heeft samengewerkt.

Als Harrison Tucker, de huidige president van de Verenigde Staten, zich samen met zijn maîtresse Tammy Doyle een hotel in Atlanta verlaten, worden ze overvallen door de toegestroomde pers. Vanaf dat moment is zijn affaire een hot item dat van invloed is op zijn herverkiezing. Een volgende tegenslag is dat zijn vrouw Grace plotseling ook van de aardbodem verdwenen lijkt te zijn. Sally Grissom, hoofd van de presidentiële beveiligingsdivisie, krijgt de opdracht de first lady te vinden. Al snel rijst de vraag op of dit een bewuste keuze van haar is geweest of dat ze gevaar loopt.

Een verhaal waarin de president van de Verenigde Staten een belangrijke rol heeft is niet uniek. Ook komt het vaker voor dat hij daarin dan een affaire heeft, ondanks dat hij ‘keurig’ getrouwd is. De first lady zou daarop geen uitzondering zijn, ware het niet dat de vrouw van de president deze keer een cruciale rol in het verhaal heeft waardoor het een net wat andere draai maakt. Dit neemt echter niet weg dat Patterson en Dubois wel voor een aantal clichés hebben gezorgd, in het bijzonder de eerste hoofdstukken van het boek. Een affaire die uitlekt, de pers die zich daar vervolgens op stort en een verkiezingscampagne die daardoor in het nauw komt, zijn daar maar enkele voorbeelden van.

Hoewel die eerste hoofdstukken nogal standaard zijn, hebben de auteurs ze blijkbaar wel nodig om het verhaal op gang te laten komen. Na deze aanloop neemt het tempo zienderogen toe, mede als gevolg van de korte hoofdstukken waar Patterson patent op lijkt te hebben. Vaak eindigen ze ook nog eens met een cliffhanger of iets wat daarvoor door moet gaan en doen zich zo nu en dan enkele onverwachte, zij het niet opzienbarende, plotwendingen voor. De auteurs maken vanaf het begin handig gebruik van deze schrijftechniek en hierdoor heeft het verhaal een aanvaardbare spanningsboog. Ze weten er zonder meer voor te zorgen dat de lezer nieuwsgierig wordt naar de afloop.

De first lady wordt verteld vanuit diverse perspectieven, maar het is Sally Grissom die de hoofdrol heeft gekregen. Zonder dat er echt heel uitgebreid op haar personage ingegaan wordt, komt de lezer wel meer over haar te weten dan over ieder ander. Dan blijkt ook dat ze, ondanks haar gedrevenheid de presidentsvrouw te vinden, niet altijd de meest gemakkelijke persoon is om mee om te gaan en op sommige momenten komt ze in feite best sympathiek over. Voor het overige blijven alle karakters nogal oppervlakkig en een enkeling is zelfs buitengewoon voorspelbaar, qua persoon, maar ook qua handelen.

De meeste boeken van Patterson staan niet bekend om hun diepgang, De first lady is daar geen uitzondering op. Ofschoon de plot voor een groot deel voorspelbaar verloopt, is het echter wel een thriller die vermaakt. De ongecompliceerde schrijfstijl van de auteurs is daar zeker debet aan, maar wellicht dat beide heren dat zichzelf ook ten doel hebben gesteld. Met de wetenschap dat ze op deze manier nog jaren door kunnen gaan.

Waardering: 3/5

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Boekinformatie
Auteur: James Patterson & Brendan Dubois
Titel: De first lady

ISBN: 9789046826348
Pagina’s: 320

Eerste uitgave: 2020

Labyrint, de verhalen – Esther Verhoef


Beschrijving
In Labyrint – de verhalen komt alles van Nederlands succesvolste schrijfster Esther Verhoef samen. In dertien spannende, verrassende en meeslepende verhalen laat zij de lezer alle hoeken van het thrillergenre zien. Verhoef betreedt nieuwe paden met het mysterieuze ‘Labyrint’, waarin hoofdpersoon Hanna in een obscure onderwereld terechtkomt. ‘Vuile handen’ zoomt in op een eenzame tuinierster met een sinister geheim, en in de ‘Dodemansrit’ van failliet verklaarde ondernemer Aad blijft de spanning tot op het allerlaatst om te snijden. Esther Verhoef weet in Labyrint op meesterlijke wijze de lezer met weinig woorden te raken: spanning van het hoogste niveau.

Recensie
Voordat Esther Verhoef in 2003 met het schrijven van thrillers begon, schreef ze columns en later vooral boeken over huisdieren. Daarvan zijn er wereldwijd rond de acht miljoen verkocht. Haar thrillerdebuut Onrust werd in 2004 genomineerd voor de Gouden Strop, een prijs die ze uiteindelijk in 2016 met Lieve mama wel won. Vanaf haar zevende schrijft ze ook korte verhalen en een aantal daarvan, die ze overigens de laatste jaren geschreven heeft, zijn samengevoegd in de in 2020 verschenen bundel Labyrint, de verhalen.

Labyrint bestaat uit dertien korte of relatief korte verhalen, maar voordat ze hieraan begint, vertelt Verhoef in een voorwoord hoe haar drang om te gaan schrijven is ontstaan en wat een verhalenbundel voor haar betekent. Ze geeft tevens aan dat het voor haar mogelijkheden biedt om wat nieuws uit te proberen. Wie een aantal van haar thrillers kent, zal dit in sommige verhalen ook merken. Bij sommige is dat bijvoorbeeld de plot, een goed voorbeeld hiervan is Labyrint, een verhaal dat gekenmerkt wordt door mystiek en occultisme. Een aantal andere heeft een net iets afwijkende schrijfstijl, die zijn wat rauwer. In Dodemansrit, dat ze samen met haar man onder het pseudoniem Escober schreef, is dat bijzonder goed waarneembaar.

Het valt niet mee om in een beperkt aantal woorden een boeiend en volledig verhaal te schrijven. Vaak worden personages niet grondig uitgewerkt, daar is domweg geen gelegenheid voor. In de bundel van Verhoef geldt dat voor de meeste verhalen ook, maar in de twee langste, Erken mij en Labyrint, doet ze dit daarentegen wel. Ze heeft dan wat meer mogelijkheden en één daarvan, de flashback, zorgt ervoor dat de personages een stuk minder oppervlakkig zijn. Hieruit blijkt dat Verhoef in lange verhalen toch op haar best is. Dit houdt overigens niet in dat de overige verhalen ondermaats zijn, een aantal is zelfs dusdanig verrassend dat je de clou niet kunt zien aankomen. Maar er zijn er toch ook een paar die kwalitatief iets minder zijn. Een daarvan is Vuile handen, het eerste verhaal in de bundel. Barend, het mannelijke personage, is nogal clichématig en daarnaast is het verhaal vrij voorspelbaar.

Dat de verhalen in lengte variëren heeft geen enkele invloed op hun opbouw. Die is, iets dat Verhoef overigens wel toevertrouwd is, verzorgd en ondanks dat de spanningsboog niet overal even strak gespannen is, zorgen alle verhalen er wel voor dat je als lezer nieuwsgierig blijft naar de afloop daarvan. De ene keer is die trouwens wel wat bevredigender dan de andere keer en een aantal ontknopingen laat in veel gevallen veel aan de verbeelding van de lezer over, dan kan er min of meer een kleine eigen invulling aan gegeven worden. Eén ding hebben ze echter wel gemeen, ze vormen stuk voor stuk een afgerond geheel.

Labyrint, de verhalen is een toegankelijke en in fijne stijl geschreven bundel met afwisselende verhalen waarin onder andere thema’s als wraak, ontrouw, verkrachting en pesten op de werkvloer voorkomen. Een punt van kritiek is wel dat het merendeel van deze verhalen eerder in bundelvorm verschenen is of zijn uitgegeven als afzonderlijk kort verhaal. Voor veel lezers kan deze uitgave daarom een tegenvaller zijn, voor wie nog niet met die eerdere uitgaven is, is dit een mooie verzameling met een diversiteit aan verhalen.

Waardering: 4/5

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Boekinformatie
Auteur: Esther Verhoef
Titel: Labyrint, de verhalen

ISBN: 9789026351082
Pagina’s: 400

Eerste uitgave: 2020

De donor – Clare Mackintosh


Beschrijving
Het leven van Lizzie’s dochter Meg wordt gered door een geslaagde harttransplantatie. Lizzie is de onbekende donor eeuwig dankbaar. Dan ontvangt ze een brief van Karen, die zich voorstelt als de moeder van de donor, met het verzoek om Meg te mogen ontmoeten. Lizzie meent dat dat het minste is wat ze terug kan doen. Maar zodra ze kennis maakt met Karen heeft Lizzie het gevoel dat er iets niet klopt en het duurt niet lang voordat ze vermoedens krijgt dat het toelaten van Karen in hun leven, een heel grote fout is…

Recensie
Na haar afstuderen werkte Clare Mackintosh twaalf jaar bij de politie, waar ze in 2011 vertrok om zich te richten op een carrière als schrijfster. In dat jaar begin ze ook als freelance journalist, maar inmiddels is ze fulltime auteur. Haar debuut, Mea Culpa, verscheen in 2016 en hiermee won ze al meteen een aantal prijzen. Ongeveer halverwege 2020 kwam haar korte boekje De donor uit. Deze zogeheten Quick Reads worden geschreven voor volwassenen die met lezen willen beginnen of voor lezers die tijdgebrek hebben of zich niet op een dikker boek kunnen concentreren.

Lizzie’s dochter Meg heeft niet lang geleden een geslaagde harttransplantatie gehad en is hierover geïnterviewd is door de plaatselijke krant. Nadat het artikel geplaatst is, ontvangt Lizzie een brief van Karen Edwards, de moeder van de donor. Ondanks dat het eigenlijk niet is toegestaan, wil ze Meg ontmoeten. Lizzie stemt toe, maar niet lang na de kennismaking twijfelt ze eraan of ze daarmee wel de juiste keuze heeft gemaakt.

Wie het eerste hoofdstuk leest, kan even de indruk krijgen aan een feelgoodroman begonnen te zijn. Het geeft je namelijk een goed gevoel, ondanks dat er aan het eind een lichte dreiging doorschemert. Dat laatste wordt vooral veroorzaakt door de schrijfstijl van de auteur, ze heeft namelijk de intentie de lezer op een gezonde dosis spanning te trakteren. Daar slaagt ze met mate in, want pas in de ontknoping komt de spanningsboog wat strakker te staan, mede veroorzaakt doordat het tempo dan ook omhoog gaat. Daarvoor is het in feite niets meer of minder dan een aardig verhaal waarin veel kenmerken voorkomen die in een volwaardige (dus dikkere) thriller ook voorkomen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de onderlinge verstandhouding van een aantal personages, die komt op een bepaald moment onder druk te staan.

Het aantal personages in De donor is beperkt, door de dikte van het boekje kan dat ook niet anders. Hoewel ze niet uitvoerig zijn uitgewerkt, komt de lezer toch voldoende over hen te weten. Meer is ook helemaal niet nodig, omdat een verdere uitwerking het verhaal zienderogen zou vertragen. Wel is het jammer dat de meeste personages voorspelbaar zijn. De lezer kan al ruim van tevoren zien aankomen wat er gaat gebeuren of waar ze op uit zijn. Het enige dat verrassend is, is de manier waarop dit bij een enkeling tot uiting wordt gebracht.

Een vraag die wetenschappers nog steeds bezighoudt, is of iemand die een donorhart heeft ontvangen ook andere gedragingen gaat vertonen, een ander mens wordt. Dit vraagstuk heeft Mackintosh in het verhaal verwerkt en dat is op zich wel een aardige vondst en bijkomstigheid. Dit, maar ook de plot zelf, maakt van De donor een origineel kort verhaal, dat door het enigszins open einde ook nog eens de indruk wekt verder te gaan. De auteur zal het zo vast niet bedoeld hebben.

Waardering: 3/5

Boekinformatie
Auteur: Clare Mackintosh
Titel: De donor

ISBN: 9789026154324
Pagina’s: 80

Eerste uitgave: 2020

Op de vlakte der slangen – Paul Theroux


Beschrijving
Een oude campesino, afgedragen hoed en afgetrapte laarzen, strompelde door de woestijn in de kwijnende leegte van de Mixteca Alta, een barre, op grote hoogte gelegen streek in westelijk Oaxaca. Onmiskenbaar arm als hij was liep hij daar te zwoegen, in mijn ogen een iconische figuur, symbolisch voor het leven in Mexico. Hij kon van alles zijn: een hongerige boer op weg naar de markt, een hoopvolle arbeider op zoek naar werk, een migrant op weg naar de grens, of gewoon iemand die hulp zocht. Wat ook zijn bestemming was, hij had een zware weg te gaan. In 2018 maakt Paul Theroux, de meester van de reisliteratuur, een maandenlange roadtrip door Mexico. Zijn reis begint in Nogales, een grensstad in het noorden waar een vijf meter hoog hek dwars door het centrum loopt en de welvarende Amerikaanse kant van de stad scheidt van het verarmde Mexicaanse deel. Van daaruit trekt hij langs de grens en daarna naar Mexico-Stad en verder naar het zuiden, naar Oaxaca en Chiapas, de armste provincies van het land. Theroux neemt Spaanse les, spreekt met gewone mensen, verdiept zich in de geschiedenis, de cultuur en het dagelijks leven in dit eindeloos fascinerende land. Met Op de vlakte der slangen schreef hij een betoverende ontdekkingstocht door Mexico, een van de meest levendige, complexe en soms gevaarlijke landen ter wereld.

Recensie
Hoewel Paul Theroux maar liefst zesentwintig romans op zijn naam heeft staan, is hij vooral bekend geworden door zijn reisverhalen. Zijn eerste reisboek, De grote spoorwegcarrousel, verscheen in 1975 en is tevens zijn bekendste werk. Hij reist bij voorkeur per trein, veel van zijn reisverhalen gaan daarover, maar als het niet anders kan, is de auto zijn alternatieve vervoermiddel. In zijn jongste reisverhaal, Op de vlakte der slangen, dat in 2020 uitkwam, maakt hij daarom per auto een roadtrip door Mexico.

In dit reisverhaal vertelt de auteur over zijn maandenlange reis door Mexico, waarbij hij in het noorden begint en geleidelijk afzakt naar het zuiden van het land. Aan ieder gebied waar hij verblijft, en dat doet hij voor een wat langere tijd, besteedt hij in afzonderlijke delen van het boek ruim aandacht, het laatste deel uitgezonderd. Maar dan zit zijn missie erop en is hij weer op weg naar huis. Voordat hij zijn avontuur begint geeft Theroux in de eerste hoofdstukken van zijn verhaal een globale schets van Mexico, van de inwoners van het land en van een oude gringo, waarmee hij uiteraard zichzelf bedoelt. Hij vertelt waarom hij, ondanks zijn hoge leeftijd en de adviezen om niet te gaan, toch aan deze onderneming wil beginnen. Die leeftijd, zo geeft hij aan, is trouwens een van de redenen.

Zijn reis start dus in het noorden van Mexico, de grensstreek met de Verenigde Staten, maar ook daar waar een hek van een paar meter hoog en kilometerslang de grens tussen beide landen vormt. Dit moet voorkomen dat migranten de grens naar de VS oversteken. Met een aantal van hen heeft Theroux gesproken. De meeste zijn na hun poging de grens over te komen weer teruggestuurd of zijn, nadat ze een paar jaar in de VS hebben gewerkt, weer naar hun vaderland teruggekeerd. De rode draad in hun verhalen is armoede, ze willen geld verdienen voor hun gezin en/of hun familie. Ook spreekt hij met bewoners van enkele grensplaatsen. Uit die gesprekken merk je dat de bewoners voortdurend in angst leven. Angst voor de diverse drugsbendes die het gebied teisteren, het geweld is er enorm, maar ook voor de politie en de overheid. De mishandelingen en intimidaties van de laatste twee doen niet altijd onder voor dat van de bendes.

Uit de gesprekken met de mensen, ook met hen uit andere gebieden, valt op te maken dat een groot deel van de bevolking in armoede leeft. Desondanks ervaart de auteur dat ze gastvrij en vriendelijk zijn, maar ook dat ze het leven van de positieve kant blijven benaderen. Natuurlijk bestaat Theroux’ reis niet alleen uit gesprekken. Hij kijkt ook rond, geniet van de natuur, wandelt door authentieke plaatsjes, eet en feest mee met de bevolking, ziet protesten en demonstraties en komt op plekken waar de doorsneetoerist niet komt. Daarnaast ontmoet hij diverse auteurs, maar ook Subcomandante Marcos, de militair leider en woordvoerder van EZLN (Zapatistisch Nationaal Bevrijdingsleger), een beweging waar hij wel enige sympathie voor op kan brengen.

Op de vlakte der slangen wordt gepresenteerd als een roadtrip, een reisverhaal. Het is echter veel meer dan dat. Het boek geeft namelijk ook een vrij goed beeld van het huidige Mexico, een land waar het door het extreme geweld op bepaalde plekken bijzonder gevaarlijk is, een land waarvan een groot deel van de bevolking onder de armoedegrens leeft, een land waar de mensen ondanks alles relatief gelukkig zijn, maar wel een beter leven willen. De ervaringen die Theroux aan het papier heeft toevertrouwd zijn beeldend, de lezer waant zichzelf ook in Mexico, en op een aantal wat saaiere fragmenten na (passages uit boeken van andere auteurs) is het een bijzonder boeiende en leerzame reis. De auteur en de lezer kijken er met een goed gevoel op terug.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Paul Theroux
Titel: Op de vlakte der slangen

ISBN: 9789045035512
Pagina’s: 464

Eerste uitgave: 2020

Alle slechte meisjes – Chris Whitaker


Beschrijving
Iedereen houdt van Summer Ryan. Ze is een voorbeeldige leerling met een groot muzikaal talent en een zonnestraaltje in het stoffige stadje Grace, Alabama. Ze verschilt dag en nacht van haar moeilijke, rebelse tweelingzusje Raine.

Op een dag verdwijnt Summer. Ze is het zevende meisje in Grace dat niet meer thuiskomt. Na deze nieuwe tragedie heeft de politie moeite de onrust in het stadje te beteugelen. De sheriff gaat ervan uit dat Summer is weggelopen, maar Raine laat het er niet bij zitten en gaat zelf op onderzoek uit.
Was Summer wel zo’n voorbeeldig meisje?

Recensie
Voordat Chris Whitaker met schrijven begon, heeft hij tien jaar lang als beurshandelaar in The City, het financiële hart van Londen, gewerkt. Omdat hij altijd al heeft gelezen, en zelfs ontknopingen van die gelezen boeken wilde veranderen, besloot hij om zelf aan een boek te beginnen. Dat werd de thriller Tall Oaks dat in 2016 is verschenen en waarvoor hij al meteen een prijs won. Zijn tweede boek, Alle slechte meisjes, is het eerste dat in het Nederlands is vertaald en kwam in 2018 uit.

Summer Ryan is een voorbeeldig en muzikaal getalenteerd tienermeisje en woont in het slaperige en nogal suffige stadje Grace, Alabama. Dan blijkt ze opeens te zijn verdwenen en omdat ze een briefje heeft achtergelaten vermoedt de politie dat ze is weggelopen. Toch is ze niet het eerste meisje waar niets meer van wordt vernomen. Haar vrijgevochten tweelingzus Raine is ten einde raad en samen met twee leeftijdgenoten probeert ze haar zus terug te vinden. Dan blijkt ook dat niet iedereen de waarheid vertelt en dat Summer ook wat te verbergen had.

Het verhaal speelt zich af in 1995, het heden, en dan ook nog eens in een stadje waar op zich nooit zo heel erg veel gebeurd is, waar werkloosheid heerst, dat redelijk desolaat ligt en waar het leven stil lijkt te hebben gestaan. Whitaker is erin geslaagd om die sfeer in het verhaal over te brengen. Met beeldende beschrijvingen van zowel de omgeving als de bewoners van Grace kan de lezer zich uitstekend voor de geest halen hoe het er daar uit moet hebben gezien. De dreigende, of is het wellicht bedreigende, situatie, maar ook het naderende slechte weer komen over alsof je je er zelf in bevindt.

Alle slechte meisjes heeft twee verhaallijnen. De kortste wordt verteld vanuit het perspectief van Summer Ryan, het verdwenen meisje. Haar verhaal speelt zich iets eerder af dan het andere, maar wat de interval is, is niet bekend, lang daarvoor kan het echter niet zijn. De tweede verhaallijn in het heden wordt vanuit het perspectief van diverse personages verteld en daarvan zijn Noah, een van de leeftijdgenoten van Summer en Raine, sheriff Black en vooral Raine de belangrijkste. In de subplot van Summer komt de lezer meer over haar te weten, maar ook wat er precies met haar gebeurd is. De andere subplot verhaalt hoofdzakelijk de zoektocht naar Summer, wat in feite ook de rode draad in het boek is. Uiteindelijk komen beide verhaallijnen gedurende de plot geleidelijk en subtiel samen. Tot die tijd blijft de lezer zich afvragen wat er toch precies is gebeurd.

Het verhaal heeft een wat stroeve start, het moet duidelijk op gang komen. Na dit enigszins haperende begin komt het, zonder dat het een hoog tempo heeft, op gang en weet het de lezer aan zich te binden. Dit alles zonder dat daarvoor een zinderende spanning nodig is. Er is wel een soort van spanningsveld aanwezig, die is voornamelijk globaal en psychologisch. Een enkele keer doet zich een onverwachte wending voor, maar niet dusdanig dat de lezer hierdoor op het verkeerde been wordt gezet. En, zonder op details in te gaan, er deden zich ook wat situaties voor waarvan de lezer al op zijn klompen aan kon voelen wat er werkelijk aan de hand was. Op de beleving van het verhaal heeft dit trouwens geen enkele invloed.

De ontknoping is niet standaard en mogelijk ook niet zoals een lezer die het liefst zou willen zien. Toch heeft een dergelijke keuze wel zijn charme en past het sowieso in de geest van het verhaal. Alle slechte meisjes is zonder meer een enigszins zwarte en mysterieuze thriller waarin voor de emotionele kanten van het leven een aanmerkelijke rol hebben.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Chris Whitaker
Titel: Alle slechte meisjes

ISBN: 9789044984262
Pagina’s: 400

Eerste uitgave: 2018

Zie mij – Jennifer Hillier


Beschrijving
Toen Angela Wong, een van de populairste meisjes van de school, 16 jaar oud was, verdween ze van de een op de andere dag spoorloos. Niemand weet wat er met haar gebeurde, noch Geo, haar beste vriendin, noch Kaiser, die bevriend was met beide meisjes.

Veertien jaar later worden Angela’s stoffelijke resten gevonden in de bossen bij Geo’s ouderlijk huis. Kaiser, nu rechercheur in Seattle, lijkt de zaak eindelijk te kunnen oplossen. Angela was een van de slachtoffers van de beruchte seriemoordenaar Calvin James.

Destijds was Calvin Geo’s eerste liefde. Ze droeg zijn duistere geheimen met zich mee tot het bewijs rond zijn daden haar in de gevangenis deed belanden. Maar net nu ze op het punt staat te worden vrijgelaten, duiken er opeens nieuwe lichamen op. Ze zijn op exact dezelfde wijze omgebracht als Angela.

Het is overduidelijk: de moordenaar is op weg naar Geo, en met elke moord komt hij dichterbij. Maar de waarheid is nog verontrustender dan iedereen had kunnen bedenken.

Recensie
De Canadese schrijfster Jennifer Hillier is nog onbekend in Nederland, maar toch heeft ze al een aantal thrillers op haar naam staan. Misschien dat aan haar onbekendheid nu een eind gaat komen, want in juni 2020 verscheen Zie mij, haar eerste boek dat door Els van Son in het Nederlands vertaald is en waarvoor ze een jaar eerder de ITW-prijs voor de beste thriller gewonnen heeft. Ze debuteerde echter al in 2011 met Creep, het eerste deel van een serie met Sheila Tao. Ze is tevens columnist bij The Thrill Begins, een online platform voor beginnende thrillerauteurs.

Veertien jaar na haar verdwijning worden de lichamelijke resten van de toen zestienjarige Angela Wong gevonden. Ze was het eerste slachtoffer van de latere seriemoordenaar Calvin James. Zowel hij als zijn toenmalige vriendin Geo worden voor de moord berecht. Geo wordt vijf jaar later vrijgelaten, maar vlak daarvoor vindt de politie een aantal lichamen, waarvan één op dezelfde wijze is omgebracht als Angela. Het heeft er alle schijn van dat de moordenaar het op Geo gemunt heeft. Heeft ze destijds wel de waarheid verteld en wordt er nu wraak op haar genomen?

Een artikel over de vrouw van een seriemoordenaar die uit de gevangenis werd ontslagen en haar leven opnieuw uitvond, vormde voor Hillier de inspiratie voor Zie mij. Dit, en de Pacific Northwest, een regio in het noordwesten van Noord-Amerika, zijn de enige elementen in het boek die aan de werkelijkheid ontleend zijn. De rest is fictie. Afgezien daarvan geeft een deel van het verhaal wel een beeld van hoe het er in een vrouwengevangenis aan toe kan gaan. Dat ligt, ondanks dat er ook het een en ander aan haar fantasie ontsproten is, voor een groot deel aan de research die de auteur hiernaar gedaan heeft. Hoe Geo de gevangenis ervaren heeft, komt daardoor behoorlijk realistisch over.

Het verhaal begint met een summiere weergave van het proces tegen Geo en deze start is zonder meer aardig en zorgt er eveneens voor dat de lezer meteen al een aantal vragen heeft. Deze vragen worden gedurende de plot steeds meer beantwoord en komt er ook duidelijkheid van zich tijdens Geo’s tienerjaren precies heeft afgespeeld. Hillier doet dit door verhalenderwijs veelvuldig gebruik te maken van flashbacks, die vervolgens tot gevolg hebben dat het mysterie van destijds stukje voor stukje verhelderd wordt en de lezer uiteindelijk te weten komt wat er daadwerkelijk gebeurd is. Hierdoor ontstaat er een lichte spanningsboog, want je wordt immers wel nieuwsgierig gemaakt.

De personages die ertoe doen en het verhaal maken, en dat zijn er niet zo heel erg veel, zijn redelijk goed uitgewerkt. De lezer krijgt ruim voldoende over ze te weten om zich een goed beeld over hen te kunnen vormen. Dan merk je ook dat ieder van hen, dus Geo, Angela en Calvin, zijn duistere kant heeft. Wellicht dat dat er de reden van is dat hun achtergrond in zekere zin wel boeiend is. Dat geldt in principe ook wel voor het verhaal zelf, vooral omdat het je van begin tot eind immers wel bezighoudt. Desondanks bevat het ook wel een aantal licht voorspelbare situaties, waaronder één in de ontknoping. Die zijn echter dusdanig dat het geen enkele invloed heeft op de beleving ervan.

Hoewel het verhaal een afgerond geheel is, blijft de lezer na afloop nog wel met een aantal onduidelijkheden zitten. Hillier komt aan het eind van de plot namelijk met enkele kleine wendingen waarop geen antwoord gegeven wordt en ofschoon Zie mij een alleszins acceptabel Nederlandstalig debuut is, laat dit wel een onbevredigend gevoel achter.

Waardering: 3/5

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Boekinformatie
Auteur: Jennifer Hillier
Titel: Zie mij

ISBN: 9789400510760
Pagina’s: 384

Eerste uitgave: 2020

De storm – John Grisham


Beschrijving
Wanneer Hurricane Leo plotseling van zijn pad afwijkt en koers zet richting Camino Island voor de kust van Florida, valt het bezoek van bestsellerauteur Mercer Mann aan de boekwinkel van Bruce Cable in duigen. Terwijl de meeste mensen de ramen van hun huizen dicht timmeren en naar het vasteland vluchten, besluit Bruce te blijven en de storm uit te zitten.
De orkaan doet straten onderlopen en gebouwen instorten, en er valt een tiental dodelijke slachtoffers te betreuren. Een van hen is Nelson Kerr, een met Bruce bevriende thrillerschrijver. Nelson blijkt echter verscheidene klappen tegen zijn hoofd te hebben gekregen, wat suggereert dat hij niet in de storm is omgekomen.

Wie zou Nelson willen doden? Het vermoeden bestaat dat enkele van de duistere personages in Nelsons thrillers niet fictief zijn. Zou de oplossing dan ook al zwart op wit kunnen liggen in het manuscript van zijn nieuwe boek dat zich ergens in zijn computer bevindt? Wanneer Bruce op onderzoek gaat, ontdekt hij tussen de regels door een geheim dat veel schokkender is dan welke verzonnen plottwist ook. En veel gevaarlijker…

Recensie
In 2017 sloeg John Grisham, tot dan overwegend bekend vanwege zijn juridische thrillers, een geheel andere weg in. Dat jaar stapte hij namelijk over naar het schrijven van boeken waarin een of meer moorden centraal staan en Het eiland was het eerste van zijn nieuwe succesformule. In deze thriller staat het fictieve eiland Camino Island, waar het werkelijk bestaande Amelia Island overigens model voor staat, centraal. In De storm, dat in juni 2020 is verschenen en vertaald is door Jolanda te Lindert, keert hij terug naar het eiland.

De orkaan Leo teistert zijn omgeving en wijkt regelmatig van zijn pad af. Zo komt het dat Leo ook over Camino Island raast en er voor veel schade en een aantal dodelijke slachtoffers zorgt. Een van hen is Nelson Kerr, een schrijver die met Bruce Cable, de eigenaar van Bay Books, bevriend is. Hij heeft een aantal wonden die niet door de storm veroorzaakt kunnen zijn. Bruce gaat op onderzoek uit, vermoedt dat de moord op zijn vriend wel eens te maken kan hebben met zijn nieuwe boek en doet vervolgens een verbijsterende ontdekking.

Hoewel De storm zich net als Het eiland op Camino Island afspeelt en er gedurende de plot ook enkele verwijzingen naar dat voorgaande deel in voorkomen, kan deze sequel onmogelijk een vervolgdeel genoemd worden. Natuurlijk, er zijn overeenkomsten, want de setting en de belangrijkste personages zijn hetzelfde, maar goed beschouwd blijft het daar dan ook bij. Het verhaal in deze tweede Camino Island-thriller staat op zichzelf en waar nodig geeft Grisham een korte toelichting op wat zich in het voorgaande boek heeft afgespeeld. Dit is ruim voldoende om niet het gevoel te krijgen iets te missen.

Net als zijn voorganger is De storm een luchtig geschreven thriller, ditmaal overgoten met een wat flauw feelgood-sausje. Het verhaal kabbelt rustig voort zonder dat het echt verheffend en verrassend wordt. Spannende situaties doen zich eigenlijk niet voor, of het moeten al de hoofdstukken zijn waarin de storm van zich laat horen. Tot halverwege is het gewoon een aardig, maar vrij simpel verhaal waarin het vooral over de eilandbewoners en de soms desastreuze gevolgen van de storm gaat. Daarna wordt het, zonder tot grote hoogte te stijgen, iets boeiender en zijn er zelfs enkele fragmenten die doen denken aan de oude Grisham, dus zoals hij was toen hij nog juridische thrillers schreef. Dan merk je ook dat de auteur op zijn best is als hij over advocaten en ondervragingen kan schrijven, het is immers niet voor niets zijn expertise en iets waarmee hij groot geworden is.

Met het concept van het verhaal is in principe niet zo heel veel mis. Een moord die tijdens een allesverwoestende storm gepleegd wordt, maar vooral de missstanden binnen de farmaceutische industrie bieden voldoende mogelijkheden om er een spannende en verrassende thriller van te maken. Grisham heeft hier echter geen gebruik van gemaakt, hetgeen tot gevolg heeft dat het allemaal tamelijk oppervlakkig blijft. Dat geldt deze keer ook voor de personages, waarvan enkele eveneens redelijk ongeloofwaardig zijn. Want wie denkt er tijdens het hoogtepunt van een orkaan nou aan om eens goed aan de drank te gaan, iets waar ze zich sowieso al flink aan bezondigen. Verder geeft de auteur nogal af op de politie, hij schetst ze als dom en onkundig. Hierdoor krijg je de indruk dat hij zijn eigen mening in het verhaal ventileert.

Dat de auteur een keer wat anders wil schrijven dan alleen maar juridische thrillers is te billijken en te begrijpen. Dat hij dit kan heeft hij eerder al bewezen, maar omdat De storm op veel fronten ondermaats is, kun je daar deze keer wel je vraagtekens bij zetten.

Waardering: 2/5

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Boekinformatie
Auteur: John Grisham
Titel: De storm

ISBN: 9789400512788
Pagina’s: 320

Eerste uitgave: 2020

Suikerbastaard – Jaap Scholten


Beschrijving
Frederik leeft teruggetrokken in een Roemeens dorp. Overdag knapt hij oude schuren op, ’s avonds zwerft hij weemoedig door de lege slaapkamers van zijn kinderen. Op een avond verschijnt een zwarte man in het televisieprogramma Spoorloos en beweert een zoon van zijn grootvader te zijn. De claim zorgt voor beroering bij de Duponts en dwingt Frederik naar de Hoorn van Afrika af te reizen om de man te zoeken. Een jeugdliefde staat erop hem te vergezellen.

In de jaren vijftig en zestig trokken tientallen jongens van Machinefabriek Dupont naar het Abessinië van Keizer Haile Selassie en stampten er suikerfabrieken uit de grond. De fabrieksjongens kwamen in een ruig, sprookjesachtig universum terecht; ze hadden ineens bediendes, paarden, vrouwen, motoren, auto’s. Ze waren koningen. Maar koningen voor korte duur. Zodra het driejarig contract afliep moesten ze terug naar de stempelklok, de draaibank en de boerenkool in Hengelo. Een van de jongens kon dat niet.

Recensie
De naam Jaap Scholten zal niet meteen bij iedereen een belletje doen rinkelen. Toch heeft hij al een dozijn boeken geschreven, waarvan de meeste in een aantal talen zijn vertaald. Hij debuteerde in 1990 met de verhalenbundel Bavianehaar & Chipolatapudding. In veel van zijn werk schrijft hij over zijn familie en ook in zijn in 2020 verschenen roman Suikerbastaard speelt zijn familieachtergrond een belangrijke rol. Voor sommige boeken heeft hij een prijs ontvangen en enkele hebben op een short- of longlist gestaan.

Een halfjaar na de uitzending van het televisieprogramma Spoorloos, waarin een item zat over een Ethiopische man die claimt familie van hen te zijn, komen de Spenglers bijeen om te dineren. Ze houden echter eerst familieberaad om de uitzending te bespreken en besluiten dat Frederik naar het land afreist om naar de man op zoek te gaan. Ethiopië is echter ook het land waar halverwege de vorige eeuw Twentse jongens naartoe vertrokken om er suikerfabrieken te bouwen. Ze hadden er een goed leven, maar na drie jaar moesten ze weer terug naar Nederland. Een van hen dacht daar echter anders over.

Het verhaal in Suikerbastaard bestaat uit drie delen, waarbij het eerste en laatste, ondanks dat de titel van deze delen anders doet vermoeden, vanuit het perspectief van Frederik worden verteld. In het tweede deel maakt de lezer kennis met Marinus Hilbrink, een van de jonge Twentenaren die naar Ethiopië is vertrokken om er te helpen met de bouw van suikerfabrieken. Voor het hele verhaal geldt dat het fictief is, maar, en dat licht de auteur in zijn nawoord ook toe, zijn fictie en feiten nauw met elkaar verweven. Hierdoor krijgt de lezer al vanaf het begin het gevoel dat het geen verzonnen verhaal is, maar non-fictie. Dat komt grotendeels omdat het gebaseerd is op het waargebeurde feit dat HVA en Stork zich daadwerkelijk met de bouw van dergelijke fabrieken heeft beziggehouden en er inderdaad medewerkers van hen naar het Afrikaanse land vertrokken zijn, maar ook omdat de Scholten enkele andere gebeurtenissen in het verhaal verwerkt heeft die zich daadwerkelijk voorgedaan hebben.

Ondanks de non-fictie-indruk die het verhaal wekt, is het in een fijne en aangenaam leesbare stijl geschreven. Een aantal hoofdstukken is enigszins zakelijk en geven vooral informatie, vooral over enkele technische zaken, maar voor het overgrote deel is het toch erg beeldend en speels. Dat geldt vooral voor het levensverhaal van Marinus, dat overigens wel wat weg heeft van een autobiografie. Dit deel spreekt het meest tot de verbeelding van de lezer en is dan ook verreweg het interessantst. De lezer leeft met hem mee en heeft soms ook met hem te doen. Dat geldt in mindere mate voor de personages uit de andere twee delen, Frederik en Mila. Hun karakters zijn nogal wisselvallig, de ene keer komen ze vriendelijk over, de andere keer zijn ronduit onsympathiek. Desondanks wil je toch ook wel weten hoe het hen vergaat en of ze hun doel weten te bereiken.

De belangrijkste personages die in het verhaal voorkomen, Frederik, Mila en Marinus, zijn bijzonder goed uitgewerkt. Door middel van enkele korte flashbacks komt je wat over hun verleden te weten, maar vooral in het heden worden hun karakters prima uitgediept. De lezer leert hen daardoor goed kennen en voor het verhaal is dat uiteindelijk toch wel van wezenlijk belang. Ronduit boeiend zijn de gedeelten waarin de auteur wat over Ethiopië en zijn nog redelijk recente geschiedenis vertelt. Over het roerige verleden van dit land is in feite niet zo heel erg veel bekend, eigenlijk geheel ten onrechte.

In een van de zinnen op de achterflap wordt vermeld dat Suikerbastaard een romantische roadtrip en een hartstochtelijke zoektocht naar een vader is. Dat is nogal sterk aangedikt, vooral omdat dit maar een klein gedeelte van het verhaal betreft. Het neemt echter niet weg dat Scholten een prima naar non-fictie ruikende roman geschreven heeft.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Jaap Scholten
Titel: Suikerbastaard

ISBN: 9789492928146
Pagina’s: 576

Eerste uitgave: 2020

De krokodilvogel – Katrine Engberg


Beschrijving
Op een vroege ochtend in het centrum van Kopenhagen loopt de gepensioneerde Gregers Hermansen voorzichtig de trap van zijn appartement af om zijn vuilniszak buiten te zetten. Op de begane grond klemt de deur een beetje. Gregers probeert de deur open te krijgen, maar struikelt en valt door de deur naar binnen. Als hij weer bijkomt, ontdekt hij dat hij boven op het bebloede lichaam van een jonge vrouw ligt. 

Het is het begin van een nachtmerrie voor de bewoners van het appartementencomplex en eveneens voor rechercheurs Jeppe Kørner en zijn collega Anette Werner. Vooral omdat er algauw wordt ontdekt dat een andere bewoner van het complex een thriller schrijft over de moord op een jonge vrouw in een appartementencomplex…

Recensie
De Deense Katrine Engberg was in eigen land al bekend als danseres en choreografe toen ze besloot te gaan schrijven. In 2006 debuteerde ze met een non-fictie boek. Tien jaar later maakte ze met Krokodillevogteren haar thrillerdebuut, dat in 2019 onder de titel De krokodilvogel in het Nederlands is uitgegeven. Het is het eerste deel van een serie met de rechercheurs Jeppe Kørner en Anette Werner. Ze belandde hiermee op de shortlist voor de BogForum Debutant Prize Denmark en wereldwijd was het boek ook een succes.

Gregers Hermansen is niet meer een van de jongsten en als hij zijn afval weg wil brengen, ziet hij dat de deur van zijn onderburen openstaat. Dat verbaast hem en als hij de deur wil sluiten, maakt hij een ongelukkige val en komt daarbij in hun woning terecht. Boven op het lichaam van een jonge vrouw. De rechercheurs Jeppe Kørner en Anette Werner worden met het onderzoek belast en komen erachter dat de moord, want dat blijkt al snel, precies is uitgevoerd zoals in het manuscript van een beginnende thriller beschreven staat.

De krokodilvogel is ingedeeld in zeven delen en ieder deel vertegenwoordigt een dag van de week waarin het verhaal zich afspeelt. Daarbinnen is het onderverdeeld in korte hoofdstukken. Deze opzet zorgt ervoor dat het grootste deel van het verhaal zich in redelijk vlot tempo afspeelt. Het draait vooral om het oplossen van de moord, het politieonderzoek dus, en dat is in het begin goed te merken. Er wordt veel aandacht aan dit onderzoek besteed en daardoor blijven andere zaken, waaronder het uitwerken van de personages, wat onderbelicht. Daar komt gedurende plot verandering in zodat de lezer uiteindelijk toch voldoende over hen te weten komt.

Hoewel het verhaal geen onaardig begin heeft, er gebeurt meteen al wat, heeft het in eerste instantie niet de schwung die voor een thriller belangrijk is, de spanning is op die momenten minimaal. Halverwege het verhaal komt daar verandering in, de spanningsboog wordt aangespannen, het tempo gaat enigszins omhoog en de verassende ontwikkelingen nemen toe. Vanaf dat punt wordt het er niet oninteressanter en zeker niet minder boeiend op. Sterk van Engberg is dat ze de lezer vanaf de meet aan zich weet te binden. Dat komt onder andere door haar beeldende manier van vertellen, maar ook door haar bijzonder toegankelijke schrijfstijl. Daarnaast worden verschillende personages verdacht gemaakt en daardoor blijft het oplossen van de moord ook de lezer bezighouden.

Aan de introductie van de personages is te merken dat dit het eerste deel van een serie is. Niet ieder karakter krijgt namelijk evenveel aandacht. Jeppe is bijvoorbeeld ruim voldoende uitgewerkt, maar voor Anette daarentegen geldt dat wat minder. Waarschijnlijk wacht de auteur daarmee tot een van de volgende delen. Desondanks is het voor het verhaal geen enkele belemmering, daarvoor zijn ze allemaal, zoals al eerder aangegeven, voldoende uitgewerkt. Dit neemt echter niet weg dat ze soms wel wat clichématig overkomen. Want een rechercheur met persoonlijke problemen, een rechercheur die eigenzinnig is, een tatoeëerder met een baard en neusring… dat is allemaal nogal stereotype.

In de ontknoping worden alle nog eventueel openstaande vragen beantwoord. Wat echter nog wel voor vraagtekens zorgt, is waarom het boek in de Nederlandse vertaling De krokodilvogel genoemd is. Deze vogelbenaming bestaat niet, dus was het beter geweest om de oorspronkelijke titel letterlijk te vertalen. De titel luidde dan De krokodilwachter en omdat deze term ook in het verhaal voorkomt, was het passender geweest. Dit neemt echter niet weg dat Engbergs thrillerdebuut een mooie en veelbelovende start van de serie is.

Waardering: 3/5

Boekinformatie
Auteur: Katrine Engberg
Titel: De krokodilvogel

ISBN: 9789044984279
Pagina’s: 392

Eerste uitgave: 2019