Wiegelied – Cilla en Rolf Börjlind


Beschrijving
Op een nacht vindt de dakloze Muriel een huilend meisje midden in het centrum van Stockholm. Ze heet Folami en is een vluchtelingetje. Muriel neemt het kind onder haar hoede en brengt het naar haar tijdelijke onderkomen.

Elders, in Småland, wordt een graf ontdekt met daarin het lichaam van een jongen wiens keel is doorgesneden. Het team van commissaris Mette Olsäter, met daarin de jonge rechercheur Olivia Rönning, gaat naar de plaats delict om de moord te onderzoeken. In de buurt van het graf wordt een mes gevonden met een inscriptie die erop wijst dat de jongen het slachtoffer is van een Roemeense criminele organisatie.

Tom Stilton biedt zijn hulp aan bij het onderzoek en wordt samen met Olivia naar Boekarest gestuurd om te achterhalen wie de jongen en zijn moordenaars kunnen zijn. Ze komen een verdachte organisatie op het spoor. Hun onderzoek blijft echter niet onopgemerkt en algauw verkeren ze in levensgevaar.

Recensie
De meest succesvolle scenarioschrijvers van Zweden zijn op dit moment Cilla en Rolf Börjlind. De films en televisieseries waarvoor het echtpaar scenario’s schrijft, kenmerken zich door onder andere maatschappelijke vraagstukken en personages die realistische problemen hebben. Hoewel het ze er regelmatig verzoeken voor hebben gekregen en er zelf ook over nadachten, zijn ze pas in 2012 met het schrijven van boeken begonnen. Dat resulteerde in de thriller Springvloed, dat een jaar later in Nederland is verschenen. In 2016 is dit boek verwerkt tot een 10-delige televisieserie. Hun nieuwste boek, Wiegelied is begin 2017 uitgegeven.

In Småland, een landschap in het zuiden van Zweden, wordt het zwaar verminkte lichaam van een jongen gevonden. Hij blijkt twee maanden eerder te zijn vermoord. Niet ver bij de vindplaats vandaan wordt een mes met inscriptie gevonden. De tekst hiervan verwijst naar een Roemeense criminele organisatie. Rechercheur Olivia Rönning en Tom Stilton, die de politie assisteert, gaan naar Roemenië om hier meer over te achterhalen. Hun onderzoek wordt opgemerkt en hun eigen leven komt daardoor in gevaar. Ondertussen treft de dakloze en aan drugs verslaafde Muriel in Stockholm het Nigeriaanse meisje Folami aan. Ze neemt haar onder haar hoede en komt te weten dat ze haar naar Zweden gevluchte broer zoekt. De politie vermoedt dat er een verband kan zijn tussen de moord en de vluchteling.

Na de proloog van een paar bladzijden maakt het verhaal een sprong van vier maanden terug in de tijd. In feite begint het dan werkelijk en heeft het vervolgens een chronologisch verloop naar het heden. Hoewel Rönning en Stilton seriepersonages zijn, zijn de eerste paar hoofdstukken vooral een kennismaking met hen, maar ook met de andere belangrijke personages. Dit is echter geen saaie opsomming van feiten, maar op een boeiende, zelfs al spannende manier in het verhaal verwerkt waarin zich al erg vroeg enkele verrassingen voordoen. Omdat het niet storend is dat een aantal personages terugkerend is, is Wiegelied goed afzonderlijk van de eerder verschenen boeken te lezen. Toch is het, om in ieder geval de onderlinge relatie tussen de terugkerende personages, maar ook de enkele verwijzing naar de eerdere boeken, beter te begrijpen, aan te bevelen om de boeken in volgorde te lezen.

Het actuele thema dat het schrijversduo in dit boek heeft verwerkt, is de vluchtelingenproblematiek in al zijn facetten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de problemen die zich bij Calais hebben voorgedaan. De keuze van dit onderwerp is er ook debet aan dat Rönning en Stilton hun werkgebied in Wiegelied deels verleggen naar het buitenland, het Roemeense Boekarest. Wat ze daar meemaken is zowel aangrijpend als triest. Hierdoor, maar ook vanwege een aantal andere thema’s, heeft het boek voldoende diepgang dat zorgt voor een sterke en boeiende verhaallijn.

Aan alles is te merken dat Cilla en Rolf Börjlind scenarioschrijvers zijn. Het verhaal is dermate levendig en filmisch beschreven dat het soms lijkt alsof je er zelf deel van uitmaakt. Door deze schrijfwijze leest het boek erg vlot en prettig en heeft het ook ruim voldoende spanning en verrassende plotwendingen. Naarmate de ontknoping nadert, neemt het tempo toe. Dat zorgt dan eveneens voor een toename van spannende momenten. Dit einde laat overigens wel in het midden of er nog een volgende Rönning en Stilton komt. De auteurs laten de lezer ook hierover in spanning zitten.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Cilla en Rolf Börjlind
Titel: Wiegelied

ISBN: 978940050838
Pagina’s: 368

Eerste uitgave: 2017

Ten westen van de vrijheid – Thomas Engström


Beschrijving
Marrakech, juli 2011. In een kapperszaak worden drie Amerikaanse burgers bruut geëxecuteerd. Een week later belt een Amerikaanse vrouw de ambassade in Berlijn met meer informatie. De CIA-top in Berlijn vangt het bericht op en vermoedt een groot complot. Oud-agent en -spion Ludwig Licht wordt ingeschakeld om de vrouw op te sporen, en daarmee begint de jacht op Amerika’s gezworen vijanden. Marrakech, Berlijn en Amerika: plaatsen waar de oude wereld in botsing komt met de moderne. Wie zijn vijanden, wie zijn bondgenoten en wie beschermt onze vrijheid?

‘Ten westen van de vrijheid’ van Thomas Engström is het eerste boek in het Ludwig Licht-kwartet: de nieuwe spionagethrillersensatie uit Zweden, waarin de lezer kennismaakt met ex-CIA-agent Ludwig Licht: barkeeper en problem solver.

Recensie
De prijswinnende Zweedse columnist en journalist Thomas Engström schrijft vooral over internationale politiek en cultuur in kranten en magazines. Daarvoor heeft hij rechten gestudeerd aan de Universiteit van Lund en specialiseerde hij zich in internationaal recht en mensenrechten. In zijn tienerjaren dacht Engström altijd dat hij muzikant zou worden. Hij vond het schrijven van nummers echter leuker dan optreden en op zijn drieëntwintigste begon hij aan wat later zijn eerste boek zou worden. In 2013 schrijft hij zijn eerste thriller, Ten westen van de vrijheid, waarvoor hij de prijs van het beste Zweedse debuut kreeg. Dit boek maakt deel uit van een serie van vier. Naast schrijver is hij ook vertaler, onder andere van de boeken van Barack Obama.

In juli 2011 worden er in een kapperszaak in de Marokkaanse stad Marrakech drie Amerikanen vermoord. Korte tijd later neemt een onbekende vrouw contact op met de Amerikaanse ambassade in Berlijn. Ze zegt meer informatie over die aanslag te hebben. Het telefoontje wordt onderschept door de plaatselijke CIA-afdeling en schakelt Ludwig Licht, voormalig Stasi-agent en spion, in om de vrouw op te sporen. Hij doet dit op zijn eigen, soms onorthodoxe manier. Terwijl hij met zijn zoektocht bezig is, maar later ook als de vrouw gevonden is, komt Licht tot een aantal ontdekkingen die ervoor zorgen dat er een jacht ontstaat op Amerika’s traditionele vijanden. Daarbij rijst wel de vraag wie die vijanden, maar ook wie de bondgenoten zijn.

Het eerste hoofdstuk, dat zich in Marrakech afspeelt, wekt de indruk dat het een boeiende en waarschijnlijk ook spannende thriller kan worden. Daarna verplaatst het verhaal zich naar Berlijn en zakt het verhaal zienderogen in. Niet erg als deze terugval zich alleen aan het begin voordoet, de lezer moet dan immers een indruk van de personages krijgen, maar na deze eerste kennismaking is spanning voor een boek in dit genre wel gewenst. In Ten westen van de vrijheid ontbreekt deze grotendeels. Zelfs van onderhuidse spanning is geen enkele sprake. De vele oninteressante dialogen en situaties maken het er allemaal niet veel beter op.

De schrijfstijl van Engström is nogal wisselvallig. Het ene moment zijn er enkele mooie vergelijkingen, het andere vervelende stukken tekst, veelvuldig voorkomende flauwe grappen en woordspelingen die op den duur hinderlijk worden. Daarnaast komt het regelmatig voor dat het verhaal, ondanks dat het over het algemeen een redelijk goede opbouw heeft, niet overal altijd even duidelijk is. Dit komt vooral doordat het er alle schijn van heeft dat de structuur ontbreekt. Ten westen van de vrijheid is daardoor een lastig boek om te lezen en komt over als een onsamenhangend geheel.

Ondanks dat dit een eerste uit een serie van vier is, worden de belangrijkste personages niet voldoende uitgewerkt. Dit zou je in principe wel mogen verwachten. Het boek had er waarschijnlijk wel wat meer diepgang door gekregen. Nu blijft vooral hangen in oppervlakkigheid en de lezer krijg geen enkele binding met welk personage dan ook. Het valt vooral op dat Engström Berlijn erg goed beschrijft. Hierdoor hebben grote delen van het boek veel weg van een reisgids. Dat een aantal geografische locaties met naam en toenaam worden genoemd, is in principe helemaal niet erg, maar overdaad schaadt. Dit boek is daar een goed voorbeeld van.

Met een knipoog naar de actualiteit verwijst de auteur met Hydraleaks naar het veel in het nieuws geweest zijnde Wikileaks. Dat is een aardige vondst die er echter niet voor zorgt dat het boek een kwalitatief hoogstandje is. Om van de Ludwig Licht-serie een succes te maken, zal Thomas Engström meer uit de kast moeten halen.

Waardering: 2/5

Boekinformatie
Auteur: Thomas Engström
Titel: Ten westen van de vrijheid

ISBN: 9789026333026
Pagina’s: 318

Eerste uitgave: 2017

Het doolhof – Jack Coughlin


Beschrijving
In de nasleep van allesvernietigende overstromingen ontdekt een dokter op hulpmissie in Noordoost-Pakistan de overblijfselen van een ingestorte brug, die hem doet denken aan een brug vlak bij het huis in Ohio waarin hij is opgegroeid. Glimlachend maakt hij met zijn smartphone een foto om naar zijn zus te sturen, terwijl hij met heimwee aan thuis denkt.

Slechts een paar seconden later is hij dood, net als alle andere leden van zijn team. Zijn zus Beth Ledford, een Coast Guardsniper, vermoedt dat het antwoord op de mysterieuze dood van haar broer ergens in de foto verstopt zit. Niemand gelooft haar, totdat ze Kyle Swanson en het geheime Special Operations-team – dat onder de naam Task Force Trident opereert – ontmoet. Samen met Kyle reist Beth naar Pakistan om de dood van haar broer te onderzoeken, maar wat ze ontdekken is schokkender dan ze hadden kunnen denken.

Het geheim achter de moord op het team dokters is nauwelijks te bevatten en is de allerlaatste wanhoopspoging van Al Qaida en de Taliban om de geallieerde troepen te verslaan. De twee snipers richten hun vizier op één man, een Amerikaanse diplomaat die het grootste obstakel vormt voor de overwinning in de strijd tegen terreur. De enige vraag is: wie van hen weet het eerste de trekker over te halen?

Recensie
Op negentienjarige leeftijd besloot Jack Coughlin om bij de mariniers dienst te nemen. Hier was hij scherpschutter, nam deel aan diverse operaties over de hele wereld en werd uitgezonden naar Bagdad, waar hij tijdens de Irakoorlog aanwezig was bij de vernietiging van het standbeeld van Saddam Hoessein. Hier werd hij eveneens gedecoreerd met de Bronze Star vanwege zijn getoonde moed. Na zijn terugkeer uit Irak verliet Coughlin de mariniers. In 2005 kwam Shooter, een autobiografie over zijn ervaringen in Irak, uit. Dit boek schreef hij samen met Donald A. Davis, een auteur die medeverantwoordelijk was voor zijn latere thrillerdebuut Kill Zone, het eerste deel uit de Sniper-serie. In 2017 kwam het zesde deel, Het doolhof, uit.

Het noordoosten van Pakistan wordt geteisterd door overstromingen waardoor een groot deel van de bevolking opgevangen moest worden in een vluchtelingenkamp. Een van de hulpverlenende artsen heeft in de nabijheid van dat kamp de restanten van een ingestorte brug ontdekt. Omdat dit hem herinnerde aan een brug in Ohio, waar hij is opgegroeid, heeft hij er een aantal foto’s van gemaakt die hij vervolgens naar zijn zus, Beth Ledford, doorstuurde. Niet veel later wordt hij, samen met zijn teamleden, dood aangetroffen. Beth is ervan overtuigd dat de dood van haar broer met de foto te maken heeft. Generaal Middleton, leider van het Special Operations Team is de enige die haar gelooft en samen met Kyle Swanson vertrekt ze naar Pakistan om dit te onderzoeken. Eenmaal ter plekke komen ze tot een schokkende ontdekking.

Ondanks dat het verhaal origineel en ook eigenlijk ook wel actueel getint is (de overstroming in Pakistan, het vluchtelingenkamp en de moord op hulpverleners), krijg je als lezer aanvankelijk wel het gevoel dat Het doolhof een boek is als vele andere in zijn soort. Er zijn er immers al genoeg geschreven over de inzet van speciale en geheime operatie-eenheden in het buitenland. Toch heeft dit boek bij nader inzien wel een andere insteek en is het niet identiek aan al die andere actiethrillers. Dit is mede een gevolg van het gekozen thema, maar ook door een van de personages waar Beth en Kyle mee te maken krijgen.

Dat personage is er overigens ook verantwoordelijk voor dat het verhaal, dat over het algemeen vrij realistisch is, een aantal onwerkelijke en daardoor ongeloofwaardige situaties kent. Want een gerespecteerd ingenieur die bij tijd en wijle verandert in een duivel en in die hoedanigheid mensen vermoordt, kan onmogelijk tot de verbeelding spreken. Toch maakt dit personage het geheel er wel interessanter en boeiender op waardoor het geen standaardverhaal over een zoveelste militaire missie wordt. Dat is misschien maar goed ook, omdat het anders een erg vlak verhaal zou zijn geweest.

Aanvankelijk lijkt het erop dat het een stroef en wat moeilijk leesbaar verhaal gaat worden, maar na een paar hoofdstukken begint het te lopen en daarmee wordt het wel een stuk aangenamer om te lezen. Dat neemt echter niet weg dat het boek ook een aantal saaie en minder aansprekende gedeelten heeft. De lezer vraag zich dan wellicht af of het niet beter was geweest die delen weg te laten. Nee, is dan het antwoord. Want hoe saai het ook is, het hoort wél bij het verhaal. Dit geldt eveneens voor de soms mooi geformuleerde zinnen. Komen deze ook in de oorspronkelijke uitgave voor of zijn het wellicht vondsten van vertaler Joost Zwart?

Het doolhof is in feite voor een militaire actiethriller, maar verwacht niet dat gevechten en achtervolgingen de overhand hebben. Pas op tweederde van het boek komt hier de nadruk op te liggen. Dan neemt het tempo toe en wordt het meteen interessanter. Dat is echter te laat om het boek boven het gemiddelde uit te laten stijgen. Coughlin moet daarom nog veel werk verzetten om zich te kunnen meten met de meeste andere auteurs in zijn genre.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 3/5

Boekinformatie
Auteur: Jack Coughlin
Titel: Het doolhof
ISBN: 9789045211800
Pagina’s: 249

Eerste uitgave: 2017

Blue Light Yokohama – Nicolás Obregón


Beschrijving
In 1996 pleegt een vrouw in de zelfmoord door uit de gondel van een kabelbaan te springen. Inspecteur Hideo Akashi ziet het allemaal gebeuren. Hij kan haar niet meer tegenhouden, maar hij ziet nog net dat ze een tatoeage van een zwarte zon op haar arm heeft.

Vijftien jaar later wordt inspecteur Kosuke Itawa in Tokio opgeroepen om het onderzoek naar de moord op een Koreaanse familie van een collega over te nemen. Op de plaats delict vinden Itawa en zijn partner Noriko Sakai de afbeelding van een zwarte zon. Het is een ingewikkelde moordzaak en Itawa raakt ervan overtuigd dat zijn voorganger meer van de zaak wist dan in de rapporten is terug te vinden…

Recensie
Nicolás Obregón is van Brits-Spaanse afkomst en is, na onder andere gewerkt te hebben als schrijver van reisverhalen, boekhandelaar en redacteur van juridische publicaties fulltime auteur geworden. Zijn debuut, Blue Light Yokohama, dat in april 2017 uitgegeven is, wordt wereldwijd gepubliceerd. Dat het verhaal zich in Japan afspeelt is niet zo vreemd. Obregón noemt Tokyo zijn spirituele moederland. Op dit moment (april 2017) is de auteur bezig met een zeiltocht over een aantal zeeën. Vooral om inspiratie op te doen voor het begin 2018 te verschijnen vervolg op dit debuut.

Inspecteur Iwata woont sinds kort in Tokyo en gaat aan het werk bij Tokyo Division One, de recherche-eenheid van de plaatselijke politie. Samen met zijn partner, assistent-inspecteur Noriko Sakai, wordt hij meteen op een moordzaak gezet. Een gezin is op gruwelijke wijze vermoord en bij de vader is het hart uit zijn lichaam verwijderd. De enige aanwijzing die op de plaats delict is achtergelaten is het symbool van een grote zwarte zon. Tijdens zijn onderzoek ontdekt Iwata dat het niet de eerste zwarte zon-moord, de pers noemt het inmiddels zo, is. Helaas blijkt het ook niet de laatste te zijn. Hoewel Iwata weinig medewerking van zijn leidinggevenden krijgt, zet hij stug door, maar lukt het hem om de moordenaar te vinden en daarmee de zaak op te lossen?

Na een korte en veelbelovende proloog, de lezer kan zichzelf meteen de vraag stellen wat er precies aan de hand is waardoor de geschetste situatie is ontstaan, begint de eerste kennismaking met inspecteur Kosuke Iwata (zijn voornaam wordt in het verhaal niet veel gebruikt). Een eerste indruk die je van deze inspecteur kunt krijgen, is dat hij nogal cliché is: hij is eigenwijs, workaholic en gaat zijn eigen gang. Toch, en dat is het bijzondere aan zijn personage, is hij anders dan de doorsnee politieman in vele andere thrillers. Hij zal zo zijn geworden door zijn levensloop, die niet gemakkelijk geweest is en waar het verhaal geleidelijk steeds meer inzicht in geeft.

Boeiend is de interactie met zijn partner Sakai. De dialogen zijn schitterend, waarbij Sakai soms nogal sarcastisch kan zijn. Iwata heeft zijn, eveneens prachtige antwoord, altijd klaar. Dit is een genot in het toch al in prettige stijl geschreven boek, waarin regelmatig mooi geformuleerde zinnen en vergelijkingen voorkomen. Hoewel het een echt politieverhaal is waarin het er bij vlagen onorthodox aan toegaat, is het daardoor soms toch poëtisch. Obregón heeft daarnaast oog voor detail. Hij is er een meester in om de kleinste zaken, dingen die in feite bij het gewone leven horen en waar je heel gemakkelijk aan voorbij gaat, te beschrijven.

Dat alles tot in de finesses klopt, blijkt ook uit de levendige en realistische beschrijving van Tokyo. De lezer krijgt het gevoel zelf in deze wereldstad te zijn. Dat Obregón veel over reizen geschreven heeft, en daardoor ook over Japan, is in dit boek goed te merken. Interessant, en daardoor wint het verhaal aan kracht, zijn de gebeurtenissen die werkelijk hebben plaatsgevonden. Toch is een van deze voorvallen een valkuil, hoewel ondiep. Want juist op een moment dat het eigenlijk niet zou moeten gebeuren, wordt de door de politie geplande actie gedwarsboomd door een aardbeving. Het kan, maar opvallend en enigszins ongeloofwaardig.

Ondanks dit kleine laatste puntje van kritiek is Blue Light Yokohama absoluut de moeite van het lezen waard. Inspecteur Iwata is een interessant personage die niet zal misstaan in wat mogelijk een serie zal worden. Obregón heeft, en dat is een groot compliment, met dit boek een bovengemiddelde thriller geschreven.

(Dit boek heb ik gelezen in verband met het Hebban-artikel Hot or Not.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Nicolás Obregón
Titel: Blue Light Yokohama

ISBN: 9789021403120
Pagina’s: 384

Eerste uitgave: 2017

De dagen – Anita Larkens


Beschrijving
Tijdens een voorjaarsnacht verdwijnen de kleuters Frida en Mees uit het huis van hun moeder. Beide ouders, Maud en Maarten, zijn de eerste verdachten. Hoewel de ex-geliefden al meer dan een jaar uit elkaar zijn, brengt het noodlot hen weer samen.

In de dagen en weken die volgen, wordt er met man en macht naar de kinderen gezocht. Vanaf het begin duiken de media bovenop het verhaal van de losbandige, jonge moeder die in het openbaar haar tranen niet toont. Maar waar moet je beginnen als het spoor al bij de voordeur eindigt?

Recensie
Voordat Anita Larkens in 2001 als auteur haar debuut maakte, was ze reclameschrijfster en redacteur van een plaatselijk weekblad. Na haar eerste boek, De volmaakte vrouw, raakte het schrijven wat naar de achtergrond en werkte ze in loondienst. Toch wilde ze het schrijven weer oppakken. Het begon met een aantal journalistieke artikelen en het optekenen van levensverhalen. Larkens heeft zelfs nog een cursus creatief schrijven gegeven. Omdat ze vond dat ze een goede basis had, besloot ze om weer een ‘echt’ boek te maken. Dat was de thriller Schaduwdochter. In maart 2017 verscheen haar derde thriller, De dagen, dat volgens de auteur zelf wel eens haar definitieve doorbraak kan betekenen.

Op een vroege voorjaarsochtend in mei ziet Maud dat haar twee kinderen, Frida en Mees, niet in hun slaapkamer zijn. Wel stond het raam open en was de hor weg. De schrik slaat haar om het hart omdat niemand weet waar de kinderen gebleven zijn. Maud neemt onmiddellijk contact op met haar man Maarten, van wie ze ongeveer een jaar gescheiden woont. Maarten komt naar haar toe en vanaf dat moment zijn ze weer samen. Voor de politie zijn de ouders echter de eerste verdachten en wordt er massaal naar de kinderen gezocht. Alles wordt bemoeilijkt doordat de diverse media het soms losbandige gedrag van Maud gebruiken om haar te veroordelen. Dat ieder spoor van de verdwijning in haar huis ophoudt, werkt ook niet in haar voordeel.

Het verhaal van de dagen is gedeeltelijk geïnspireerd op de verdwijning van twee kinderen in New York in 1965. Ook zij verdwenen tijdens een voorjaarsnacht uit het appartement van hun moeder, die hierna tevens verdacht werd. In feite is dit de enige overeenkomst, want alles wat verder in De dagen gebeurt is fictie. Maar, en daaraan is te merken dat Larkens zich door die Amerikaanse geschiedenis heeft laten inspireren, het is onvoldoende vernederlandst. Het gedrag van de personages, het overdrijven van een aantal situaties en een aantal ongeloofwaardigheden hebben te veel weg van afleveringen uit een slechte Amerikaanse televisieserie.

Op het feit dat Anita Larkens zich heeft laten inspireren op de Amerikaanse verdwijning is natuurlijk niets tegen. Het is zelfs begrijpelijk, want het leent zich er in principe wel voor om er een spannend en eventueel deels aangrijpend verhaal van te maken. Helaas is dit de schrijfster niet gelukt. Pas op tweederde lijkt er iets van spanning te ontstaan, maar dat blijkt van korte duur te zijn. Ondanks het ontbreken van de broodnodige plotwendingen heeft de schrijfster één verrassing in petto. Deze doet zich aan het eind van het boek voor. Te weinig, maar vooral veel te laat om het verhaal te redden. Het ontbreken van deze belangrijke elementen heeft tot gevolg dat het verhaal voortkabbelt als een te langzaam stromende rivier.

Larkens heeft ervoor gekozen dat het verhaal vanuit het perspectief van diverse personages verteld wordt. Van een aantal van deze personages wordt tijdens het lezen echter niet duidelijk wat ze met dat verhaal te maken hebben. De lezer kan daardoor de indruk krijgen dat dit vooral gedaan is om het boek te vullen en dus blijft het onderbelicht wat hun werkelijke rol in het geheel is. In de ontknoping wordt het bijzondere gedrag van Maarten, waarover tijdens het lezen vragen oprijzen, gelukkig wel verklaard. Een goede keuze van de schrijfster om dit dan pas te doen.

De dagen is een boek dat in een prettige en bijzonder gemakkelijk leesbare stijl  geschreven is. Toch heeft het niet de diepgang die je van een literaire thriller, want zo wordt het aangemerkt, verwacht. Larkens weet hoe ze een verhaal vertellen moet, maar zal, wil ze het grote publiek bereiken, meer moeten laten zien dat ze nu gedaan heeft.

(Dit boek heb ik gelezen voor de blogtour die door uitgeverij De Crime Compagnie georganiseerd is.)

Waardering: 2,5/5

Boekinformatie
Auteur: Anita Larkens
Titel: De dagen

ISBN: 9789461092083
Pagina’s: 347

Eerste uitgave: 2017

De verdenking – Friedrich Dürrenmatt


Beschrijving
Een oude, ongeneeslijk zieke politiecommissaris jaagt vanuit zijn bed op een voormalige SS-kamparts. Hij komt in diens ziekenhuis terecht, en vanaf dat moment begint een bloedstollend gevecht van de gerechtigheid tegen het kwaad. Lange tijd is niet duidelijk wie er zal winnen.

Recensie
Nadat hij in Bern het gymnasium bezocht, studeerde domineeszoon Friedrich Dürrenmatt aan de universiteit van Zürich waar hij onder andere filosofie, theologie en germanistiek studeerde. Hij behaalde geen diploma, werkte vervolgens als journalist, schreef voor het cabaret en ging later ook over tot het schrijven van toneelstukken en misdaadromans. Vervolgens groeide hij uit tot een de belangrijkste Zwitserse auteurs van de twintigste eeuw. Zijn internationale doorbraak kwam met de tragikomedie Der Besuch der alten Dame. Het in 1953 geschreven Der Verdacht is in 2017 in het Nederlands heruitgegeven onder de titel De verdenking. In 1986 ontving Dürrenmatt de Georg-Buchner-Preis, de belangrijkste literatuurprijs in Duitsland.

Commissaris Bärlach is begin november 1948 in het ziekenhuis opgenomen als gevolg van een ongeneeslijke ziekte. Terwijl hij in zijn bed ligt, bladert hij het drie jaar oude tijdschrift Life door. Een foto die hij in het blad ziet, wekt zijn belangstelling. Bärlach is ervan overtuigd dat een voormalige SS-kamparts op de foto afgebeeld staat. Deze arts zou zelfmoord hebben gepleegd, maar Bärlach is daar niet van overtuigd. Daarom is hij vastberaden de arts, die nu een privé-kliniek runt, te vinden en te ontmaskeren. Hij gaat  daarin zelfs zo ver dat hij zich in de kliniek laat opnemen. Vanaf dat moment is de commissaris niet zeker van zijn leven en is het eveneens onduidelijk wie aan het langste eind zal trekken.

In de eerste zin van het verhaal wordt het jaartal 1948 genoemd en met de wetenschap dat het boek in 1953 geschreven is, kan de lezer verwachten dat de schijfstijl ook de sfeer van deze jaren veertig of vijftig heeft. Hier is echter geen enkele sprake van. Het verhaal heeft een stijl die misschien niet helemaal eigentijds genoemd kan worden, maar er is geenszins sprake van een achterhaald taalgebruik. Dit wil niet zeggen dat niet te merken is dat het verhaal zich een kleine zeventig jaar eerder afspeelt. De sfeer die het oproept doet namelijk denken aan die in de boeken van Georges Simenon. Neem bijvoorbeeld commissaris Maigret, dat is een gemoedelijk en bedaard man. Datzelfde kan in De verdenking gezegd worden van Bärlach.

Het is nu in feite een kleine stap naar het personage Bärlach. Hoewel er niet veel over hem bekend wordt gemaakt, krijgt de lezer toch voldoende achtergrondinformatie over hem om het verhaal de diepgang te geven die het nodig heeft. Weten of Bärlach getrouwd is of wat hij in zijn eigen tijd doet, is immers volstrekt overbodig en zou niets aan het wezenlijke verhaal toevoegen. Dürrenmatts keuze om dat weg te laten is de juiste geweest. Opvallend is het cynisme van de commissaris en dat komt vooral tot uiting in de dialogen met zijn behandelend arts.

Misschien gaat het wat te ver om Bärlach te vergelijken met de beroemde nazi-jager Simon Wiesenthal, maar een kleine overeenkomst is er zeker. Beiden zijn namelijk vastberaden om de gerechtigheid te laten zegevieren. Een andere vergelijking die gemaakt kan worden, is die tussen de kamparts en Joseph Mengele. Deze twee nazi’s voerden experimenten uit die vaak tot de dood van de slachtoffers leidden. Of dit een bewuste keuze van Dürrenmatt geweest is, valt echter niet te zeggen. Het geeft het verhaal in ieder geval een extra dimensie.

De verdenking is geen verhaal dat het moet hebben van zijn snelheid. Niet erg, want het subtiele en soms ragfijne spel dat Bärlach speelt om de voormalig kamparts te ontmaskeren is dermate intrigerend dat het van begin tot eind blijft boeien. In dit spel krijgt de politieman hulp, maar ook tegenwerking, van een aantal duistere en bijzonder markante figuren. Hierdoor kent het verhaal een paar verrassende en interessante ontwikkelingen. Hoewel het zeker geen thriller is, heeft het boek wel degelijk spanning. Dit komt vooral door de opbouw van het verhaal, de manier waarop de auteur naar de ontknoping toewerkt en de vraag of de commissaris in zijn missie zal slagen.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Friedrich Dürrenmatt
Titel: De verdenking
ISBN: 9789025306519
Pagina’s: 160

Eerste uitgave: 2017

Een onverwacht genoegen – Amanda Kyle Williams

een-onverwacht-genoegen
Beschrijving
Een psychopatische seriemoordenaar zaait dood en verderf onder de bevolking van Atlanta. De lichamen van de slachtoffers vertonen naast messteken ook sporen van beten. Als er bij de afdeling Moordzaken een brief van de mogelijke dader binnenkomt met de tekst Ben ik de vreemdeling die je zoekt?, schakelt rechercheur Rauser zijn goede vriendin Keye Street in. Keye heeft haar eigen detectivebureau, dat ze oprichtte nadat ze bij de FBI werd ontslagen vanwege haar drankprobleem.

Dan komt er een nieuwe brief van de dader met daarin een verwijzing naar de reden van Keyes ontslag bij de FBI. De moordenaar is angstvallig goed op de hoogte van haar privéleven…

Recensie
Voordat Amanda Kyle Williams met schrijven van boeken begon, heeft ze onder andere gewerkt als huisschilder, vertegenwoordiger en koerier. Ook heeft ze bijdragen geleverd aan verhalenbundels en werkte ze als freelance schrijver voor de Atlanta Journal-Constitution. Van 1990 tot 1993 schreef Williams de uit vier delen bestaande, maar niet zo succesvolle, serie over CIA-spion Madison McGuire. In 2010 volgde haar thrillerdebuut, Een onverwacht genoegen. Dit is het eerste boek met privédetective Keye Street als belangrijkste personage. Met dit thrillerdebuut kwam ze meteen op de shortlist voor de Townsend Prize for Fiction en de Shamus Award terecht.

Keye Street is, nadat ze bij de FBI is ontslagen, een eigen detectivebureau begonnen. Ze krijgt diverse opdrachten zoals het arresteren van gezochte criminelen, het afleveren van dagvaardingen en nog meer soortgelijke taken. Af en toe heeft ze een wat grotere opdracht. Meestal op verzoek van haar vriend en rechercheur Aaron Rauser van de Atlanta Police Department. Wanneer Atlanta wordt opgeschrikt door een seriemoordenaar schakelt Rauser de hulp van Keye opnieuw in. Deze moordenaar heeft een identieke werkwijze en laat beten achter op het lichaam van de slachtoffers. Als Street op een dag een brief van de dader ontvangt, komt het voor haar allemaal wel heel erg dichtbij. Want de moordenaar weet wel heel erg veel over haar privéleven.

Het grootste deel van het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Keye Street, de privédetective. Daarin wordt, in de ik-vorm, verteld wat de reden is dat ze voor dit vak gekozen heeft, wat ze daarin meemaakt en wat haar relatie is met een aantal andere personages. Aangezien dit de eerste thriller is waarin Keye het belangrijkste personage is, wordt dat gedurende het verhaal steeds meer uitgewerkt. Ook de moordenaar heeft, maar dan veel bescheidener, een verhaal. Dit is in de vorm van een blog en daarin wordt beschreven hoe de moorden tot stand komen en worden gepleegd.

Aanvankelijk is het even wennen aan de soms bijzondere en misschien wat eigenzinnige schrijfstijl van Williams, maar daarna merk je al snel dat deze stijl haar, en in feite ook Keye Street, kenmerkt. Bij vlagen is het verhaal doorspekt met humor en cynisme. Die karaktertrekken, zo blijkt steeds meer, horen onlosmakelijk bij het personage Street. Daarnaast is Een onverwacht genoegen een vlot geschreven thriller waarin ook meer dan voldoende spanning zit, regelmatig verrassende wendingen en een onverwachte ontknoping heeft.

De meeste personages komen geloofwaardig over en hebben ieder hun eigen en intrigerende persoonlijkheid. Toch bevat het verhaal wel een paar clichés, zoals het spel dat de seriemoordenaar met de politie en detective speelt. Aardig, maar niet origineel. Ook is het vreemd dat een privédetective mensen kan arresteren en daarvoor eveneens handboeien mag gebruiken. Wellicht dat de wetgeving in Atlanta dat toestaat, maar het komt wel wat merkwaardig over.

Aan Een onverwacht genoegen is, behalve de kennismaking met de personages, niet te merken dat het een debuut is. Street en Rauser hebben alles in zich om zich tot succesvolle seriepersonages te ontwikkelen. En Amanda Kyle Williams zal alle zeilen bij moeten zetten om het niveau van deze thriller op zijn minst te evenaren.

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Amanda Kyle Williams
Titel: Een onverwacht genoegen

ISBN: 9789026134166
Pagina’s: 335

Eerste uitgave: 2011

Eva’s oog – Karin Fossum

evas-oog
Beschrijving
Als schilderes Eva Magnus met haar dochtertje Emma langs een rivier wandelt en het lichaam van een man in het water aantreft, neemt het leven van de alleenstaande moeder een tragische wending. Want alle sporen van deze moord en ook die op de prostituee Maja, enkele dagen daarvoor, leiden naar Eva. De manier waarop ze geprobeerd heeft haar geldzorgen te verlichten, dreigt haar leven te verwoesten.

Recensie
Een van de meest succesvolle Noorse auteurs is Karin Fossum, pseudoniem voor Karin Mathisen). Al op tienjarige leeftijd begon ze met het schrijven van poëzie en tien jaar later verscheen haar goed ontvangen dichtbundel Kanskje i morgen. In 1978 werd een tweede bundel gedichten uitgebracht, maar nadat deze flopte, richtte Fossum haar aandacht op haar gezin. In 1992 begon ze opnieuw met schrijven, hetgeen leidde tot de novelle I et annet lys. Haar internationale doorbraak kwam drie jaar later met haar thrillerdebuut Eva’s oog, met inspecteur Konrad Sejer. Hiervoor ontving ze de Glazen Sleutel en de Riverton-prijs voor de beste Scandinavische misdaadroman.

Nadat Eva Magnus samen met haar dochter Emma een wandeling langs de rivier heeft gemaakt, kijken ze nog even om naar het water. Ze zien dat er wat aan komt drijven. Het blijkt het lichaam van een man te zijn. Eva krijg de schrik van haar leven, want ze herkent de man. Een paar dagen eerder is Eva’s jeugdvriendin Maja, die ze vijfentwintig jaar niet gezien heeft, vermoord. Maja werkte clandestien als prostituee en stelde Eva voor om dat ook te gaan doen. Dat zou de oplossing zijn voor Eva’s geldproblemen. Na beide moorden staat het leven van Eva op zijn kop, want alle sporen van de moorden leiden naar haar en worden haar problemen alleen maar groter.

Eva’s oog begint met de kennismaking met de belangrijkste personages: kunstenares Eva Marie Magnus en inspecteur Konrad Sejer. Het verhaal wordt daardoor ook vanuit het perspectief van hen beiden verteld. Doordat de schrijfster voor deze opzet gekozen heeft, worden beide personages vrij goed uitgewerkt en komt de lezer voldoende over hen te weten om zich met hen te identificeren. Opvallend is dat iedereen, maar Sejer in het bijzonder, op een menselijke en sympathieke manier worden neergezet. Dat gebeurt zeker niet altijd.

De gehanteerde schrijfstijl is eenvoudig, vlot en ook verzorgd. Ondanks het over het algemeen trage tempo, iets dat vaak kenmerkend is voor Scandinavische thrillers, lukt het Fossum om de lezer te blijven boeien. Vanaf het begin is het overduidelijk dat Eva meer weet over de vermoorde man, misschien dat ze het zelfs op haar geweten heeft, maar of dat werkelijk zo is, wordt pas aan het eind van het boek duidelijk. Dit gegeven blijft de lezer intrigeren en ontstaat er een bepaalde, vooral onderhuidse, spanning.

Het verhaal speelt zich aanvankelijk in het heden af. Hierin vordert het onderzoek van Sejer gestaag en komt hij steeds dichter bij de dader. Halverwege het boek springt het terug naar de dag dat Eva Maja ontmoette. Vanaf dat moment wordt beschreven wat er in de paar dagen tussen deze ontmoeting en de vondst van de man in het water gebeurd is. Dan komt het weer in het heden terecht en bevindt de lezer zich in het gesprek dat Sejer met de dader heeft.

Ondanks de verrassende ontknoping zijn er toch een paar kanttekeningen te plaatsen. Want sommige van Eva’s gedragingen zijn nogal ongeloofwaardig, vooral die aan het eind van het verhaal. Ook de soms voorkomende naïviteit van Eva is een van de minpuntjes van het boek. Misschien begrijpelijk, maar het is net wat te veel van het goede en doet afbreuk aan haar personage. Konrad Sejer is daarentegen een interessante persoonlijkheid, waar in toekomstige boeken nog veel meer uit gehaald kan worden. Maar hoe dan ook heeft Fossum met Eva’s oog een verdienstelijk thrillerdebuut geschreven.

Waardering: 3/5

Boekinformatie
Auteur: Karin Fossum
Titel: Eva’s oog

ISBN: 9789085490166
Pagina’s: 305

Eerste uitgave: 1995

Het dossier – Anya Niewierra

het-dossier
Beschrijving
De 46-jarige Josta Bresse wordt slachtoffer van een orgaanroof. De Nederlandse recherche stuit tijdens het onderzoek op het duistere DDR-verleden van Josta. Daarom keert Josta terug naar Oost Berlijn, waar ze destijds als kunstvervalser deel uitmaakte van de zogenaamde ‘Königstein Gruppe’. Dit team van vervalsers dat werkte in opdracht van het toenmalige DDR-regime, werd vlak voor de val van de Muur door de Stasi afgevoerd naar de gevangenis Hohenschönhausen. Reden: een geheim dossier.

25 jaar later blijkt Het Dossier nog steeds reden voor moord. Opgejaagd als een wild dier probeert Josta Bresse het Dossier in handen te krijgen, maar de macht van de daders blijkt groot. Enorm groot.

Recensie
Vrij uitzicht, het thrillerdebuut van Anya Niewierra, werd in 2013 goed ontvangen en meteen genomineerd voor de Debutantenprijs, de Schaduwprijs en de Beste Thriller. Vervolgens bleef het een paar jaar stil, maar begin 2017 verscheen haar tweede thriller Het Dossier. Omdat dit boek gebaseerd is op historische gebeurtenissen heeft de auteur een jaar lang research gedaan. Niemand minder dan Tomas Ross noemt het boek het spannendste dat hij sinds jaren gelezen heeft. Behalve schrijven, houdt Niewierra zich ook bezig met schilderen en is ze in het dagelijks leven directeur van de VVV Zuid-Limburg.

De uit de voormalige DDR afkomstige Josta Bresse wordt op een middag wakker en merkt dat het tien dagen later is dan de dag dat ze naar bed ging. Ze ziet ook dat ze een litteken heeft dat er eerst niet was. Het blijkt dat er een nier bij haar weggehaald is. Ze doet aangifte en tijdens het onderzoek begint de recherche aan haar identiteit te twijfelen. Om aan te tonen dat ze is wie ze is, keert Josta terug naar Oost-Berlijn, waar ze destijds als kunstvervalser moest werken en in Hohenschönhausen gevangen gezeten heeft. De reden van deze gevangenschap was een geheim dossier. Omdat er nog steeds een dodelijke jacht op dit dossier wordt gemaakt, wil Josta het bemachtigen. Dat blijkt echter niet geheel zonder gevaar te zijn.

Het verhaal in Het dossier, en dat is al meteen vanaf het begin duidelijk, wordt verteld vanuit twee perspectieven. Het ene, dat cursief gedrukt is, vanuit het gezichtspunt van Josta’s bewaker annex ondervrager. Het andere wordt verteld door de ogen van Josta zelf. Het begin van beide verhalen zorgt er al direct voor dat de lezer wil weten wat er gebeurd is, waarom Josta gevangen gezeten heeft en waarom ze het slachtoffer geworden is van orgaanroof. Ook de titel van het boek roept aanvankelijk wat vragen op (welk dossier wordt bedoeld?), maar gedurende het verhaal wordt steeds duidelijker om welk dossier het werkelijk gaat. Dit (nog) niet weten, zorgt er wel voor dat het boek je van aanvang aan in de greep heeft en dat het blijft intrigeren.

Dat Anya Niewierra een jaar lang research heeft gedaan, is door het hele boek voel- en merkbaar. De feiten kloppen en de lezer krijgt nergens het gevoel dat het een fictief verhaal is. Het is van begin tot eind geloofwaardig en omdat het zo levensecht beschreven is, is er weinig voor nodig om je de gruwelijkheden die zich in de DDR hebben afgespeeld voor te kunnen stellen. Ook de achterdocht, het wantrouwen, en de angstcultuur die er destijds geheerst moeten hebben, worden buitengewoon goed weergegeven.

Vaak kent een thriller, en dat is dan ook het specifieke kenmerk van dat boek, één soort spanning. In Het Dossier is echter sprake van verschillende spanningsvelden. Want zowel de psychologische als de actiespanning komen in het verhaal voor. Beide worden gekenmerkt door diverse plotwendingen, maar, en dat maakt dat het boek meer is dan thriller alleen, ook door heftige momenten. Niewierra weet in het verhaal ook de gevoelens van de personages uitstekend over te brengen. Door deze elementen te combineren krijgt het verhaal beduidend meer diepgang. Dit wil niet zeggen dat het een zwaar en moeilijk verhaal is, dat is het niet. De schrijfstijl is prettig en realistisch en daardoor leest het bijzonder vlot.

Een aanbeveling door een gelouterde auteur, in dit geval Tomas Ross, wil niet altijd zeggen dat een boek werkelijk sterk of bijzonder is. Wat Het Dossier betreft, heeft Ross voor de volle honderd procent gelijk. Het ís namelijk een parel binnen de Nederlandstalige misdaadliteratuur. Niewierra’s thrillerdebuut was al een succes, Het Dossier kan dit alleen maar overstijgen.

Waardering: 5/5

Boekinformatie
Auteur: Anya Niewierra
Titel: Het dossier

ISBN: 9789085164210
Pagina’s: 400

Eerste uitgave: 2017

Alle middelen toegestaan – Jenny Rogneby

alle-middelen-toegestaan
Beschrijving
Zonder betrouwbare medestanders lukt de overval op een geldtransport nooit. Maar hoe vind je die zonder zelf ontdekt te worden? Haar zoon Benjamin is dood, haar huwelijk is op de klippen gelopen en ondanks een lucratief bijbaantje als topcrimineel heeft politie-inspecteur Leona Lindberg torenhoge schulden. Bovendien laat het verleden haar niet met rust. Niet alleen blijven de dromen over Benjamin haar achtervolgen, ze wordt ook achternagezeten door een schuldeiser. Om haar oude leven van zich af te schudden bedenkt ze een manier waarmee ze geld kan verdienen. Leona weet de nodige handlangers te strikken om haar criminele plan tot uitvoer te brengen. Maar of die te vertrouwen zijn? 

Recensie
Jenny Rogneby was nog maar vijf jaar oud toen haar ouders haar muzikale talent ontdekten. Ze kreeg meteen piano- en danslessen en daarmee was dat de aanzet tot een carrière als popartiest. In Zweden is ze vooral bekend van de meidengroep Cosmo4, maar haar grootste succes was dat ze in het voorprogramma van Michael Jackson mocht optreden. Vanwege haar groeiende interesse in het menselijk gedrag begon ze een studie criminologie, sociologie, rechten en psychologie en werd later criminoloog. Haar werk bij de politie van Stockholm inspireerde haar om met schrijven te beginnen. Ze creëerde het personage Leona dat in het thrillerdebuut, De teerling is geworpen, haar opwachting maakte. Alles middelen toegestaan is Rogneby’s tweede boek en verscheen begin 2017.

In de binnenstad van Stockholm, vlak bij het parlementsgebouw, brengt een man een bomgordel tot ontploffing. Hij overleeft het en inspecteur Leona Lindberg krijgt de opdracht hem te ondervragen. Hoewel men aan een terroristische aanslag denkt, is Leona daar niet van overtuigd. Ze moet nu zien de waarheid te achterhalen. Een ander probleem is de enorme schuld die ze heeft. Haar schuldeiser blijft haar benaderen en eist aflossing van die schuld. Om daar voorgoed van af te zijn, maar ook om een nieuw leven te beginnen, verzint ze een niet te mislukken plan waarmee veel geld te verdienen valt. Voor de uitvoering daarvan heeft ze wel de hulp nodig van een aantal kleine criminelen. Maar zal het allemaal zo vlekkeloos verlopen als Leona in gedachten heeft?

Als dit een eerste kennismaking met Leona Lindberg is, kun je in het begin van het verhaal de indruk krijgen dat ze niet onderdoet voor een groot aantal andere fictieve rechercheurs en politie-inspecteurs. Ze is eigenzinnig, heeft privéproblemen, is in behandeling bij een therapeut en is bovengemiddeld goed in haar werk. Toch is ze in één opzicht anders dan de anderen. Want Leona houdt er een dubbelleven op na. Ze is, behalve handhaver van de wet, ook iemand die het daar niet zo nauw mee neemt. Dat maakt haar als personage een stuk interessanter en is daardoor net iets anders dan de rest.

Alle middelen toegestaan is het tweede boek in de nieuwe Leona-serie en, zoals zo vaak in een reeks, kan de lezer zich niet aan de indruk onttrekken dat er verdergegaan wordt waar het vorige boek geëindigd is. In dit geval rijst de vraag wat er gebeurd kan zijn waardoor Leona het zo ver heeft laten komen dat ze de criminaliteit omarmt. Toch is het niet zo dat het gevoel ontstaat erg veel te missen. Rogneby heeft er namelijk voor gekozen zoveel mogelijk uit te leggen waardoor je wel begrijpt wat er gebeurd is. Omdat het verhaal in wezen op zichzelf staand is, is het dus geen enkel probleem dit boek los van het eerste te lezen. Toch helpt het in volgorde lezen wel om het gedrag van Leona beter te doorzien en te begrijpen.

Het boek kent diverse verhaallijnen waarvan er twee vanuit het perspectief van Leona worden verteld. Deze zijn in de ik-vorm geschreven, de overige in de derde persoon. Daardoor bestaat er nooit verwarring wie de verteller is. Het lijkt erop dat de verhalen niets met elkaar te maken hebben, maar hoe dichter de ontknoping in het zicht komt, komen ze op een ragfijne manier toch bij elkaar. Dat gaat gepaard met een aantal verrassende wendingen en in spanning toenemende momenten. De climax vindt plaats aan het eind van het verhaal. Daarin wordt het tempo opgevoerd en nemen de spannende situaties zienderogen toe.

Ook nu lijkt het erop dat dit een afgerond verhaal is, maar schijn bedriegt. Het laatste hoofdstuk geeft een uitstekende opening waar in het volgende boek op doorgegaan kan worden. Rogneby zal er dan wel goed aan doen langdradige stukken tekst, die soms in Alle middelen toegestaan voorkwamen, te vermijden. Het boek zal dan alleen maar in kracht winnen.

(Het boek heb ik onlangs gerecenseerd voor Hebban.)

Waardering: 4/5

Boekinformatie
Auteur: Jenny Rogneby
Titel: Alle middelen toegestaan
ISBN: 9789044627930
Pagina’s: 445

Eerste uitgave: 2017